نیروی متشتت: اردوی ملی افغانستان باز سازی شود

The full report is currently only available in English.

خلاصه گزارش و پیشنهادات

نزدیک به ده سال است که اردوی ملی افغانستان بحیث  سنگ بنیاد مبارزه علیه شورش در این کشور تقویت می گردد. در منازعه ی که نقطه های درخشان در آن انگشت شمار است، قوای مسلح افغانستان یک دستاورد چشمگیر  شمرده می شود. بدون شک این قوا می تواند در باثبات ساختن افغانستان نقش حیاتی را بازی نماید. اما با وجود گذشت نه سال از سقوط طالبان، به نظر می رسد که میان رئیس جمهور کرزی و حامیان بین المللی وی، در مورد اینکه افغانستان به چه نوع اردوی ضرورت دارد،  و این اردو چگونه ساخته شود و باکدام عناصر از شورش مبارزه نماید، هنوز اتقاق نظر اندکی شکل گرفته است. نواقص ریشه دار ساختاری، توانایی اردو را در انجام عملیات بصورت مستقل تضعیف نموده است. همچنین، برخورد های قومی و جناح بندی های سیاسی در میان بازیگران ارشد در سطوح وزارت دفاع و ستر درستیز ، رشد و انکشاف اردو را بطی ساخته است. بنا براین، این اردو بیشتر به یک نیرو ی چند پارچه ی می ماند که در خدمت منافع گوناگون قرار گرفته و هنوز فاقد آن وجهه واحد ملی است که برای مقابله در برابر  تهدیدات گوناگون، ضروری است. اکنون، نقش و سهم رهبری ملکی در انکشاف اردو باید تقویه گردد، در برابر فساد و جناح بندی ها در چهارچوب وزارت دفاع و ستر درستیز مبارزه صورت گیرد و پاسخگو ساختن قوه های مسلح افغانستان در رأس استراتژی امنیت ملی این کشور قرار بگیرد.

نقش استراتژیک اردوی ملی افغانستان را در با ثبات ساختن این کشور  نباید دست کم گرفت. تاریخ نشان داده است که شکست در تشکیل یک اردوی منسجم، اغلباً سبب پخش قدرت دولت در بین بازیگران مختلف گردیده که این امر به روند فروپاشی حکومت ها در کابل سرعت بخشیده است.  تلاش برای ایجاد یک اردوی واحد و متعهد به یک حکومت ملکی، اغلباً در تضاد با آن گرایش های  قرار گفته است که برای دفاع از حکومت در برابر تهدیدات داخلی و خارجی در پی ملیشه سازی بوده اند. به همین خاطر، تنش موجود میان این دو برداشت متضاد، نه تنها بالای امنیت داخلی افغانستان بلکه بالای روابط افغانستان با بازیگران خارجی نیز تأثیرات عمیق بجا گذاشته است.

بنا بر عواملی چون تنشهای ذکر شده،  ساختار های نامنظم فرماندهی و هماهنگی اندک میان نیروهای یاری امنیت به رهبری ناتو، قوای ایالات متحده آمریکا و وزارت دفاع ملی اففانستان، انکشاف و استقرار اردوی ملی افغانستان در سال های آغازین تشکیل خویش به کندی پشرفت نمو ده است. نبود توافق نظر میان کابل، واشنگتن و بروکسیل سبب گردیده است تا  ظرفیت قوای مسلح افغانستان به آن حدی نرسد که بتواند در برابر تهدیدات فراروی حکومت بصورت مؤثر مقابله نمایند.  ناکامی در تدوین یک استراتژی پایدار ، جامع و درازمدت دفاعی می تواند خطر فروپاشی اردو را بعد از خروج نیروهای بین المللی در پی داشته باشد. به همین صورت، تنشهای که  میان تشکیلات و ساختارهای فرماندهی شدیداً متمرکز اردوی افغانستان - که ریشه در شیوه فرماندهی شوروی سابق داشته - و ساختارهای سیال و پویای اردوهای غربی موجود است، اغلباً سبب گردیده است که فرماندهان آمریکا و ناتو در برابر آنعده مقامات افغان قرار بگیرند که در پی رشد و انکشاف آنها بوده اند.

با وجود آنکه میلیارد ها دالر سرمایه بین المللی مصرف گردیده است اما پالیسی های نادرست جلب و جذب، نگهداری، اکمالات، تعلیم و تربیه و تجهیزات ناکافی، و همچنین  رهبری نامناسب، توانایی رزمی اردو را تضعیف نموده اند. حمایت بین المللی از اردوی ملی افغانستان نه تنها باید افزایش کمیت عساکر بلکه  بهبود  کیفیت قوای رزمی را نیز مورد توجه قرار دهد. با توجه به انکشاف بطی اقتصاد افغانستان و احتمال کاهش کمک های مالی غرب، هرگونه ارزیابی در مورد ساختار آینده اردو  هم از لحاظ مالی و همچنین از لحاظ سیاسی باید معنی دار باشد. هر چند تلاشهای اخیر در راستای  انسجام و تحکیم فرماندهی و تشکیلات آموزش اردو تحت رهبری مأموریت آموزشی ناتو در افغانستان (NTM-A ) امید وار کننده است اما تأکید آمریکا بر گسترش سریع کمی اردو جهت مبارزه در برابر تهدیدات رو به افزایش شورشیان از یک جانب می تواند مأموریت آموزشی ناتو را از لحاظ منابع تحت فشار قرار بدهد و از جانب دیگر ظرفیت رهبری افغانستان را در مدیریت یک نظام ذاتاً  غیر قابل کنترول  به چالش بکشد.

 این کاستی ها و نقایص یکجا با رویکرد سطحی و آشفته  جامعه جهانی در مورد برنامه خلع سلاح و ملکی سازی، ظرفیت مسلکی و توانایی اردو را جهت مبارزه با شورش تضعیف ساخته است. تکثیر و انتشار تسلیحات که توسط حامیان خارجی کابل تهیه گردیده است، نیز موجب ایجاد یکنوع شبکه اقتصادی غیر مجاز شده است که این امر باعث تقویت شبکه های حمایوی در داخل اردو می گردد. بر علاوه، معامله گران قدرت در کابل مصروف تقسیم و توزیع سود های حاصل از مصارف در حال افزایش ناتو در مورد انکشاف اردو  میان  حوزه های حمایتی  خویش اند که این مساله تنش های قومی و جناح بندی های سیاسی را میان مقامات اردو تشدید می نماید.

طرح های موجود در مورد مذاکره با عناصر از شورشیان و ادغام دوباره آنها، این معضلات را بیش از پیش پیچیده می سازند. پیشرفت محدود در عرصه انحلال گروه های مسلح غیر قانونی و همچنین ادغام دوباره شورشیان، زمینه را برای حکومت کابل مساعد ساخته است تا به  سنت ریشه دار خویش یعنی استفاده از شکافها برای تحکیم سلطه حکومت بر قدرت ادامه بدهد. برنامه ادغام دوباره که حکومت افغانستان  از آن حمایت می نماید چیزی بیشتر از توزیع امتیازات توسط تعداد محدود از نخبگان افغان نیست. از آنجاییکه بعد از سال 2007 گروههای از طالبان بخش های وسیع از خاک این کشور را در کنترول خویش دارند، تعداد زیادی از رهبران نظامی افغان بر این باور هستند که با توجه به فضای نا امن و بی ثبات موجود در کشور، مذاکره با طالبان در حال حاضر مناسب نیست. اگر درچنین شرایطی، مذاکراتی هم صورت بگیرد، بیشتر از موضع ضعف خواهد بود تا موضع قدرت. به همین صورت، اکثر این رهبران با ادغام دوباره طالبان در چهارچوب اردوی ملی افغانستان قویاً مخالفت می کنند.

زمانی بود که حکومت افغانستان بصورت محدودی این پتانسیل را داشت تا بعنوان ضامن مشروع یک پروسه همه جابنه صلح نقش بازی نماید اما در اثر تلاش مقامات برای بدست آوردن  بی حد و حصر قدرت و ثروت، رژیم کرزی حالا اعتبار خویش را از دست داده  است.  در شرایط فعلی، مذاکره و ادغام دوباره طالبان آنطوریکه حکومت افغانستان و نیروهای ائتلاف از آن دم می زنند، نه  راه حل مطمئینی را برای پایان صلح آمیز منازعه نوید می هد و نه هم زمینه را برای تدوین استراتژی خروج فراهم می سازد. واقعیت این است که  این نوع مذاکرات کشور را بسوی آشوب بیشتر سوق خواهد داد؛ آشوبی که قبلاٌ به طالبان یاری رسانده است تا به القاعده و سایر گروه های تندرو پناه بدهند.  همچنین این خطر وجود دارد که مباحثات فعلی در مورد مذاکره با طالبان ممکن است به جناح گرایی بیشتری در چهار چوب اردو دامن بزند.

اعمال کنترول بیشتر ملکی بر اردو و همچنین دادن نقش بیشتر برای افراد ملکی در چهارچوب اردو، برای آینده اردوی ملی افغانستان اهمیت اساسی دارد. حکومت افغانستان باید شورای امنیت ملی خویش را تقویت نموده و روابط سازنده ی را  میان اعضای داخلی شورای امنیت و همچنین میان شورای امنیت، وزارت دفاع و پارلمان افغانستان بوجود بیاورد. ناکامی در فراهم ساختن چنین فرصت برای رهبری ملکی در راستای  ساخت و تعین جهت اردوی ملی، یک بار دیگر وابستگی تاریخی افغانستان را به بازیگران خارجی افزایش خواهد  داد و این کشور را به یک مهره دایمی بازی های قدرت در سطح بین المللی تبدیل خواهد نمود.

پیشنهادات

به حکومت و رئیس جمهور افغانستان:

1.  در مدیریت کلان اردوی ملی افغانستان و وزارت دفاع  از طریق تقویه چهارچوبه های حقوقی و اداری و همچنان برای غیر سیاسی ساختن اردو از طرق زیر تلاش صورت گیرد:

الف)  بمنظور تفویض صلاحیت به سطوح پایین، پالسی ها  و رویه های مشخصی اداری تطبیق شود تا بدین طریق کنترول عملیاتی بیشتری  به لوی درستیز، فرماندهان قول اردوها، کندک ها و سایر واحدها واگذار شود؛

ب)  بمنظور کاهش جناحگرایی، ترکیب رهبری وزارت دفاع و ستر درستیز بصورت جامع مورد بازبینی قرار گیرد؛

ج) همه قوانین و رویه های عدلی-نظامی در مشوره با کمیته  امور دفاعی و امنیت داخلی و همچنین کمیته امور عدلی پارلمان افغانستان بصورت جامع دوباره بررسی شود؛

2.  نظارت و جوابدهی از طرق ذیل در اولویت قرار گیرد؛

الف) تعیین سر مفتش  و معاون ایشان در وزارت دفاع باید برای یک دوره مشخص توسط پارلمان افغانستان تایید گردد. همچنین در تعیین معیار گزینش و تقرر، باید تحصیلات عالی از قبیل فراغت از دانشگا و یا آکادمی علوم نظامی و همچنین تجربه ثابت شده فعالیت در امور اداری مورد تأکید قرار گیرد؛

ب) میزان جزا برای اختلاس، سؤ استفاده از تسهیلات نظامی و اهمال در انجام وظیفه باید افزایش بیابد و اجرای آن مورد تأکید قرار گیرد؛

ج) بهبود و اعمال مجازات در مقابل سوء استفاده و اختلاص تجهیزات و اجرای وظایف.

3.  پالیسی های کلان دفاعی بصورت منظم از طرق ذیل مورد بازبینی قرار گیرد؛

الف) اعضای شورای امنیت ملی باید دارای تحصیلات تخصصی دانشگاهی بوده و از بررسی درست سوانح ایشان اطمینان حاصل شود. تعیین مشاور امنیت ملی و معاون ایشان باید از طریق پارلمان افغانستان تأیید گردیده و در برابر خویش گرایی شان مجازات تعیین گردد؛

ب) به شورای امنیت ملی باید صلاحیت داده شود تا بتواند به ادارات دولتی برای تهیه گزارش و معلومات که مرتبط به حوزه کاری شورا می شود، دستور بدهد. شورای امینت باید بصورت منظم گزارشی را در مورد سطح تهدیدات به امینت ملی نشر نموده  و استراتژی و پالسی های امنیت ملی را تدوین و بازبینی نماید؛

ج) واحد هماهنگی پارلمانی با و ظایف تعریف شده برای ولسی جرگه و مشرانو جرگه ایجاد گردد.  این واحد باید  مواضع تقنینی پارلمان را در ارتباط با پالسی های دفاعی به شورای امنیت ملی گذارش بدهد و همچنین این واحد مواضع شورای امنیت ملی را بصورت منظم به کمیته های امور دفاعی، امنیت داخلی و عدلی هردو اطاق پارلمان انتقال دهد؛

4.  تا زمانیکه شاخص های اجرایی پروگرام آشتی و ادغام دوباره با مشوره با جامعه مدنی، و هر سه شاخه حکومت یعنی قوه های مجریه، قضائیه و مقننه تعریف و مورد توافق قرار نگرفته است، این پروگرام متوفق گردیده و شاخص های اجرائیه ی آن از طرق ذیل تعریف گردد:

الف) قانون عفو مجرمین ملغی گردیده و میکانیزم عدالت انتقالی ایجاد گردد تا از آنطریق کسانیکه وارد پروسه ادغام دوباره و آشتی ملی می گردد، در برابر اعمال گذشته شان جواب بدهند؛

ب)  میکانیزم های منسجمی ایجاد گردد تا کارنامه گذشته افراد بررسی گردیده و از تبعیت آنها  با رهنمود های که بعد از مشوره با وزارت عدلیه، وزارت دفاع و سازمانهای جامعه مدنی تدوین می گردد، اطمینان حاصل شود؛

ج) وزارتخانه های مربوطه  بصورت عموم اثرات ااحتمالی سیاسی و اقتصادی ادغام دوباره و آشتی را در سطوح محلی، ولایتی و ملی مورد بررسی قرار دهند.

به وزارت دفاع

5.  کارایی ساختارهای اداری و تقسیم اقتدار از طریق تعیین حوزه اخیتارات ریاست ها و  تعریف روابط میان آنها و همچنین تعریف و تعیین مسوولیت و وظایف افراد، شیوه ارتقا و نحوه توزیع امتیازات میان آنها براساس اصل شایستگی، ازدیاد یابد؛

6.  کنترول شدید بر روند تخصیص منابع بخصوص توزیع اسلحه و روغنیات اعمال گردد. مقررات مشخصی در مورد سؤ استفاده از منابع نظامی انفاذ گردد. طرزالعمل های شفاف در مورد شیوه لیست برداری و همچنین میکانیزمهای مؤثری جهت ردیابی، ذخیره سازی، انتقال و ترمیم اسلحه و سایر مواد ایجاد گردد؛

7.  برنامه جامع تقاعد در راستای ایجاد فرصت های ارتقا و پیشرفت تدوین و اجرا گردد؛

8.  بمنظور کاهش فساد و خویش گرایی، طرزالعمل های عقد قرار داد و میکانیزم های خریداری بصورت جدی مورد بازبینی قرار گرفته و بعد از آن اجرایی گردد؛

9.  تمام مستنطقین، ثارنوالان و وکلای مدافع نظامی باید دسترسی کامل به اسناد داشته و  به ساحه حادثه و از ساحه حادثه به مقر کاری شان انتقال داده شود و از دستری شان به مدارک و افراد مربوط به قضیه اطمینان حاصل شود؛

به پارلمان:

10.  پارلمان باید نقش فعال تری نسبت به ضروریات دفاعی کشور  از طرق ذیل بازی کند:

الف) به طور عاجل قوانین باقیمانده در خصوص معیاری ساختن مدیریت پرسونل اردوی ملی افغانستان تصویب شود؛

ب)  برای رفاه و آسایش پرسونل اردوی ملی افغانستان چه در دوران خدمت و چه بعد از آن ضمانت ایجاد گردد؛

ج) نقش ستر درستیز و فرماندهی های ساحوی در امور تعیینات، ارتقا و اقدامات انضباطی به شمول عزل افراد، ازدیاد گردد؛

د) پارلمان باید بصورت منظم با شورای امینت ملی در امر تصویب قوانین مرتبط به مسایل امنیت ملی و دفاعی کشور مشوره نماید؛

به ناتو و آمریکا:

11.  برای انجام اصلاحات در وزارت دفاع و ارتقای ظرفیت شورای امنیت ملی از طرق ذیل سرمایه گذاری بشتر صورد گیرد:

الف) مشاوران بیشتر در چهارچوب وزارت دفاع و فرماندهی های منطقوی که بشتر دارای تجربه و تخصص در امور حسابداری، خریداری، اکمالات، تدارکات و انجنیری  باشند، توظیف گردد؛  

ب) آموزش رهبری شورای امنیت ملی و  هچنین آموزش مسوولین گروپ های کاری هماهنگ کننده که در چهارچوب شورای امنیت فعالیت می نمایند، در اولویت قرار گیرد؛

12.  گسترش صندوق وجهی ناتو برای تمویل انکشاف زیر ساخت های اردوی ملی افغاسنتان  و همچنین تمویل برنامه تقاعد اردو درنظر گرفته شود. در عین زمان  پایداری مالی اردوی افغانستان و تمویل لازم برنامه تقاعد و امتیازات سربازان اردو نیز بررسی گردد؛

13.  بمنظور از بین بردن معضل بی سوادی در میان سربازان جدید الشمول، تقویه ظرفیت خواندن و نوشتن در میان سربازان موظف و همچنین بالا بردن ظرفیت های لوجستیکی اردو ، نصاب تعلیمی اردو  بصورت اساسی مورد  تجدیر نظر قرار گیرد؛

14.  شاخصهای انتقال کنترول کامل اردو به افغان ها و همچنین موقف قانونی حضور نیروهای خارجی بصورت مناسب، تعیین و تعریف گردد.

کابل/بروکسیل، 12 می 2010