Beware this Macedonian Crisis … It could grow into another Balkan Tragedy
Beware this Macedonian Crisis … It could grow into another Balkan Tragedy
Внимавајте на македонската криза..може да прерасне во нова балканска трагедија
Внимавајте на македонската криза..може да прерасне во нова балканска трагедија
Op-Ed / Europe & Central Asia

Beware this Macedonian Crisis … It could grow into another Balkan Tragedy

As summer ended, Macedonia declared a state of emergency and temporarily closed its borders with Greece and Serbia. The small Balkan nation joined much of Europe in a panicked, poorly considered and awkwardly implemented response to the asylum tragedy. Macedonia is a bit player in that crisis, which is assuming the dimensions of a new Voelkerwanderung – a mass movement of people the scale of which has not been seen on the continent since the Roman Empire crumbled. But as summer turns to fall, Macedonia must  quickly and constructively address its own domestic crisis, or risk violent confrontations.

Two shocks hit early this year: a scandal over leaked wiretaps that revealed a state apparatus captured and corrupted by the leading party; and a battle in the ethnically-mixed town of Kumanovo between police and ethnic-Albanian gunmen, many from Kosovo, that produced the region’s largest loss of life in a decade. Because discredited national institutions cannot cope alone, the European Union is conducting a mediation that produced an agreement on 15 July between the four main parties. It lowered tensions sufficiently for Macedonians to take August holidays. The main tests, including filling in significant gaps or ambiguities, now have to be faced. Neither recent history nor signs that the old politics is reasserting itself give grounds for confidence.

The main opposition party Social Democrats (SDSM), began publishing excerpts in February from what it called an illegal wiretap program leaked by unidentified persons. The massive surveillance, from at least 2010 to 2014, seems to have targeted thousands of individuals, including nearly all top opposition and government officials. The fraction of published wiretaps focus on apparent conversations of senior government officials plotting to rig elections, manipulate courts, control the press, and punish enemies.  Many who should deal with apparent illegalities are implicated.  

In the midst of this, the police raid in Kumanovo on 9 May led to fighting that left a neighbourhood destroyed, eight police and fourteen gunmen dead, 37 police wounded and about 30 gunmen in custody.  Much remains unknown, including the group’s plans, possible allies on both sides of the border and details of the police operation.

Ethnic Albanians, roughly a quarter of Macedonia’s population, resent what they consider second-class status in a state dominated by ethnic Macedonians. They expected more from the 2001 Ohrid Framework Agreement that ended the incipient civil war and was meant to give them power-sharing in a unitary state. For now, there is little constituency for fighting, but while the inter-ethnic peace has proven resilient, further wiretapping revelations or a new deadly incident could raise risks unpredictably.

After it escaped Yugoslavia’s collapse relatively unscathed and after Ohrid, Macedonia appeared to be building a modern, transparent state and integrating its ethnic Albanian community, but progress has ceased or worse since a 2008 Greek veto over the republic’s name blocked EU and NATO integration indefinitely. The wiretaps, which appear to show that governing parties have entrenched power and privileges through corruption and criminality, have also dramatically compromised the ruling coalition’s ethnic-Albanian partner. Prime Minister Nikola Gruevski (Democratic Party of Macedonian National Unity, VMRO-DPMNE), who denies wrongdoing, and opposition leader Zoran Zaev are playing high-stakes poker.

The July agreement requires Gruevski, who has led the country since 2006, to resign on 15 January. A transitional government in which the opposition is to hold key ministries, including interior, and right of veto in others like finance, is then to prepare elections 100 days hence, on 24 April, two years ahead of schedule. This satisfies major demands that brought thousands into the streets during spring and early summer: Gruevski’s departure and early elections.

Other key provisions commit the parties to strengthen institutions with essential roles if elections are to be fair, including the electoral commission, the media agency and the public safety bureau, or, like the anti-corruption commission, the revenue office and the independent judiciary, are vital to reform regardless of election results. Most sensitively, the parties agreed that a special prosecutor is to be responsible for investigations into the wiretapping revelations.

This is promising, but citizens and the EU alike know the devil is often in details in Macedonia. In 2012-2013, after police expelled filibustering SDSM legislators, parliament passed the budget, SDSM boycotted parliament, and the EU mediated a deal to resolve the crisis. VMRO accepted, then called the document “toilet paper”, and it remained unimplemented. Brussels has sent senior specialists to Skopje to maintain pressure for a better follow through this time: Pieter van Houte, ex-Belgian legislator and veteran of the earlier fiasco, and James Hamilton, former public prosecutions director in Ireland, widely experienced helping Balkans countries on rule-of-law.

Their work is cut out. Working groups the parties formed in July have met several times, with meagre results. Agreement may be near on an innovative procedure for citizens to take the initiative to register to vote, so as to escape tricky questions of voter-roll revision. There is also talk of changing how legislative seats are apportioned. Otherwise VMRO and SDSM have largely postured.

Without agreement by mid-September on a candidate, the EU would have had to name the special prosecutor. At the last moment, however, on 15 September, the four major parties selected Katica Janeva, a largely unknown prosecutor in the provincial town of Gevgelija who also teaches criminal and procedural law at the judicial academy, for this key job and granted her the right to form her own team and budget.

The SDSM had again boycotted Parliament, arguing VMRO used fraud to win the 2014 election. Before the opposition returned to its seats on 1 September, VMRO passed an unprecedentedly large budget that SDSM suspects is to enable vote-attracting, pump-priming projects. No one appears interested in pursuing the Kumanovo incident, suggesting that ethnic Albanian complaints may continue to be sidetracked. In short, the manoeuvres suggest the zero-sum concept of politics has changed little.  

Macedonian politics have long been defined by bitter VMRO-SDSM confrontation. Overwhelmingly ethnic Macedonian, both have shared a winner-take all belief in their right to run the country and tended to treat electoral success as licence to use the state for private benefit.

Except for 2006-2008, ethnic Albanian politics has been dominated by the Democratic Union for Integration (DUI), a member of the ruling coalition with VMRO or SDSM virtually since creation as a political movement by veterans of the 2001 uprising. The years with ex-enemies have drained much of its rebel credibility, and it suffers from wiretap revelations that seem to show it collaborating with partners who disparage Albanians. Gruevski's promotion of his vision of Macedonian identity has left Albanians feeling like strangers in another's house, and discontent with DUI defence of community interests has grown.

Elections have been marred by fraud and occasional violence. SDSM accuses VMRO of corruption and authoritarianism; VMRO replies SDSM in power was no better. Outsiders see a government that mostly runs the trains on time but rules by fear and intimidation and calls the opposition weak and disorganised.

The wiretaps, considered authentic by EU experts, show illegal surveillance on a breath-taking scale. Hundreds of thousands of recordings focus on a core group of 4,000-5,000 individuals but capture roughly 20,000 overall. The EU experts concluded that apparent criminal or corrupt behaviour included:

“... apparent direct involvement of senior government and party officials in illegal activities including electoral fraud, corruption, abuse of power and authority, conflict of interest, blackmail, … pressure on public employees to vote for a certain party with the threat to be fired, … severe procurement procedure infringements aimed at gaining an illicit profit, nepotism and cronyism; … unacceptable political interference [with] judges as well as interference with other supposedly independent institutions for either personal or party advantage.”

The Gruevski government did not pioneer [corruption or state capture practices in Macedonia. Corrupt practices were common under previous governments, including the 2002-2006 SDSM administration. VMRO officials argue that, at worst, they have not improved the system but, unlike SDSM, have run a competent government, boosted employment and built national pride.

DUI is in a difficult situation. Despite VMRO’s overt nationalism, it sees little difference between Gruevski and Zaev for advancing ethnic-Albanian interests. Because he is in power, the former is considered a better partner in some respects. But DUI influence is not nearly what its community desires. Gruevski has delegated only a modest share of budget and jobs, not national policy or governance. Most ethnic Albanians want full implementation of their view of Ohrid: state-wide use of their language, equal access to good jobs and a meaningful role in running the state. The communities increasingly live separate lives with little interaction. Deep poverty persists in ethnic-Albanian areas.

The crisis received a jolt from the Kumanovo incident. It spawned conspiracy theories, including one popular among Albanians and pro-opposition ethnic Macedonians, that the government staged it to deflect anger from the wiretapping to a convenient ethnic target.

Much is uncertain: the aims of the fighters, whether some remain at large or not, links, if any, to Macedonian authorities, ability to operate with impunity on both sides of the border, and the force deployed to subdue them. The internal affairs ministry quickly approved the operation, but this is insufficient.

Several worrying things are clear. The highest levels of power in Kosovo and Macedonia knew about the group for months; many members had experience fighting in Macedonia. Several had been convicted there on charges including murder and robbery, but could circulate unimpeded; the group “treated Macedonia as their back yard”, a diplomat said.

Rumours abound connecting members to crime, especially drugs, or to Macedonian security services. For the old-fighter community, these stories distance the group from the ethnic-Albanian struggle narrative, by portraying them as fringe players or criminals. 

The group’s core is said to have rejected Ohrid and sought to reframe Macedonia as a federal state with an Albanian unit. If its goal was to spark an uprising, it miscalculated. All whom our organisation, the International Crisis Group, interviewed this year agreed ethnic Albanians have no appetite to re-start the conflict. But Kumanovo has been traumatised, and the political crisis that consumes the country presents serious challenges, not least to the ethnic-Albanian leadership, whose credibility has been eroded by years in corrupt governments. A worsening of that crisis or another deadly incident, whatever its provenance, might change attitudes quickly.

The problems at the heart of the crisis will trouble Macedonia past elections. Something more fundamental than shuffling posts among politicians is needed to address what the wiretaps have exposed and the cynicism about the system to which it contributes. Until then, Macedonia is vulnerable to political brinksmanship and violent spasms of a Kumanovo-like event.

“Benchmarks [on a reform roadmap] on their own are useless”, however, Erwan Fouéré, the EU’s former Special Representative for Macedonia, told Crisis Group, “because the politicians in Skopje are skilled at ‘tick[ing] boxes but not implementing’.  The EU needs to rigorously monitor what politicians do in the lead-up to elections. It will not be enough to name a special prosecutor. That official must be assured not only of the theoretically broad powers required to perform the tasks assigned by the July agreement, but also of the resources to use those powers. A comprehensive investigation also needs technical aid that EU and U.S. experts can best provide.

The EU should not only monitor and offer expertise, but also connect the reform process to the accession dialogue it holds with the main political parties and civil society, associating them with the annual membership candidacy progress report the European Commission issues. Extensive engagement is needed beyond April, including more extensive monitoring than is customary in the annual candidacy review, until the European Commission is satisfied progress is real.

Kumanovo is a special problem the parties should not be allowed to ignore. Serious investigation could dampen fears, clarify circumstances, decrease recurrence risk and prevent hijacking to serve false political or ethnic narratives. 

This crisis suggests Macedonia is less a democracy with difficulties than a country needing transition to democracy, its parties often giving the impression they have fewer problems with state capture than with whom that situation benefits. Today only a fringe of the ethnic Albanian community is willing to fight, but many are disappointed with Ohrid implementation and share the aims that seem to have motivated at least some Kumanovo fighters.

Reforms are urgently needed that go deeper than an early election. Macedonia’s reputation as almost head of the western Balkans class of countries is in tatters. The country has an outwardly modern legislative and regulatory framework that leaves the patronage machine undisturbed, to an extent that exceeds similar dysfunction elsewhere in the region, notably Montenegro and Serbia.

This is the chief problem for the EU: Macedonia has developed an immunity to the medications it prescribes. It knows how to formally implement what is asked but also how to ensure it makes little difference.

It may take a trial and error approach to develop better therapies but treatment is dangerously overdue, and there is no realistic chance it can be fully self-administered. EU leverage is less than it once seemed, because membership is not a close prospect, but Brussels still has the greatest influence, and it retains security interests in assisting transformative change. A U.S. assistant secretary of state was in Skopje just prior to the July agreement ;the American ambassador should continue to offer support.

The July agreement needs to be given life this fall, but it also should lead to creative and intrusive cooperation with national authorities in monitoring what is really happening on promised reforms. Brussels should withhold any seal of approval until there is a solid track record. Anything less than close, skeptical political-level attention carries an unacceptable risk of another Balkan tragedy.


Former Vice-President of Research & Publications
Ilija Prachkovski
Ilija Prachkovski
Former Crisis Group Intern
Op-Ed / Europe & Central Asia

Внимавајте на македонската криза..може да прерасне во нова балканска трагедија

На крајот на летото Македонија прогласи вонредна состојба и привремено ги затвори своите граници со Грција и Србија. Малата балканска нација се придружи на поголемиот дел од Европа во паничниот, слабо разгледан и лошо имплементиран одговор на трагедијата со азилантите. Македонија е ситен играч во таа криза, која што достигнува димензии на Voelkerwanderung – масовно движење на лица со размери невидени на континентот после падот на Римската Империја. Но, како што летото преминува во есен, Македонија мора брзо и конструктивно да ѝ пристапи на нејзината домашна криза или да ризикува насилни судири.

Таа рано годинава се соочи со два шока: скандал со прислушувани разговори кои што открија корумпирана апаратура во рацете на владеачката партија; и престрелка во етнички мешаното Куманово помеѓу полицијата и група вооружени етнички Албанци, од кои повеќето од Косово, која што резултираше со најголема регионална загуба на животи во последната деценија. Затоа што дискредитираните државни институции не можат да се справат сами, Европската Унија предводеше медијација која заврши со договор помеѓу четирите главни партии на 15ти јули. Со овој договор, тензиите се намалија доволно за Македонците да можат непречено да го искористат августовскиот одмор. Главните тестови, вклучувајќи пополнување на значителни пропусти и двосмислености, сега мора да се одработат. Ниту поновата историја, ниту пак знаците дека старите политики се враќаат на сцена, не оставаат многу простор за доверба.

Главната опозициона партија – Социјалдемократскиот Сојуз на Македонија (СДСМ), во февруари започна со објавување на извадоци од она што се нарекува нелегална програма за прислушкување, обезбедена од неидентификувани лица. Целта на масовното следење, од најмалку 2010 до 2014 година, биле илјадници лица, вклучувајќи ги скоро сите главни функционери на водечката и опозиционата партија. Делот од објавените прислушкувани разговори е фокусиран на разговори помеѓу високи функционери на владата во кои очигледно се заговара за местење избори, манипулирање судови, контролирање на печатот и казнување на непријателите. Многу од оние кои би требало да се справат со очигледните нелегалности се вмешани. 

Сред целата оваа ситуација, полициската акција во Куманово на 9ти мај доведе до престрелка која остави зад себе цела населба во рушевини, осум мртви полицајци и четиринаесет мртви меѓу вооружените напаѓачи, како и 37 ранети полицајци и околу 30 притворени напаѓачи. Голем дел од тоа што се случи таму остана неразјаснето, вклучувајќи го и планот на групата, нивните можни сојузници од двете страни на границата, како и деталите од полициската операција.

Етничките Албанци, кои сочинуваат скоро четвртина од македонското население, се огорчени од она што ти го сметаат за второкласен статус во држава водена од етнички Македонци. Тие очекуваа повеќе од Охридскиот рамковен договор од 2001 којшто стави крај на зародишот на граѓанска војна и имаше за цел да им даде поделба на моќ во унитарна држава. Засега нема голема волја за борба, но сè додека меѓуетничкиот мир не се покаже како одржлив, понатамошни откривања на прислушкуваните разговори или некој нов смртен инцидент може напредвидливо да ги зголеми ризиците.

Откако,после распаѓањето на Југославија, излезе релативно недопрена и после Договорот од Охрид, изгледаше дека Македонија гради модерна и транспарентна држава која ги интегрира етничките Албанци во општеството, но напредокот престана, односно се влоши после грчкото вето во 2008, кое поради нерешениот спор со името, на неодредено време ја блокираше македонската интеграција кон НАТО и ЕУ. Прислушкувањето, кое покажува дека владеачките партии се здобиле со моќ и привилегии преку корупција и криминал, драматично го компромитира и етнички-албанскиот партнер кој е во владеачката коалиција. Премиерот Никола Груевски (Демократска партија за македонско национално единство, ВМРО-ДПМНЕ), којшто негира каков било престап, и опозициониот лидер Зоран Заев играат покер со висок влог.

Јулскиот договор бара од Груевски, кој ја води земјата од 2006та, да даде оставка на 15ти јануари. Преодната влада, чии клучни министерства -вклучувајќи го и она за внатрешни работи - би биле водени од опозицијата која ќе има и право на вето при изборот на другите министри, како на пример оној за финансии, треба да ги подготви изборите кои ќе се одржат 100 дена подоцна, а две години предвремено - на 24ти април. Со ова би се задоволиле поголемите барања коишто изнесоа илјадници на улиците пролетва и на почетокот на летото: оставка на Груевски и предвремени избори.

Други клучни одредби на договорот ги обврзуваат партиите да ги подобрат институциите кои имаат клучна улога во спроведување на фер избори. Тука спаѓаат Изборната комисија, Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги, како и Бирото за јавна безбедност, Антикорупциската комисија, Управата за јавни приходи и независното судство, кои се од витално значење за идните реформи, без оглед на изборните резултати. Најважно од сè, партиите се согласија дека специјален јавен обвинител ќе биде одговорен за истрагите поврзани со она што беше откриено од прислушкуваните разговори.

Ова ветува многу, но граѓаните на Македонија, како и Европската Унија, знаат дека ѓаволот во Македонија се крие во деталите. Во 2012-2013, откако полицијата ги истера опструктивните пратеници на СДСМ, парламентот го одобри буџетот, СДСМ го бојкотираше Парламентот, а ЕУ стана медијатор на разговорите кои доведоа до договор за решавање на кризата, кој ВМРО првично го прифати, за подоцна да го нарече „тоалетна хартија“, и на крај истиот да не биде имплементиран. Тогаш Брисел испрати виши специјалисти во Скопје за да одржат притисок со цел подобро следење на договорот: Питер ван Хут, поранешен белгиски пратеник и ветеран на претходното фијаско, и Џејмс Хамилтон, поранешен директор на Јавното обвинителство на Ирска, исклучително искусен во помагање на Балканските држави околу владеењето на правото.

Нивната работа е отфрлена. Работните групи формирани од партиите во јули се среќаваат неколку пати, со незабележителни резултати. На повидок е договор околу процедурата за граѓанска иницијатива при регистрирањето за гласање, со цел да се избегнат скокотливите прашања за ревизија на избирачкиот список. Исто така се зборува за менување на начинот на кои се поделени седиштата во Парламентот. За сè друго, ВМРО и СДСМ ги задржаа своите позиции.

Без договор за кандидат до средината на септември, ЕУ ќе беше обврзана да назначи специјален јавен обвинител. Сепак, во последен момент, на 15ти септември, четирите најголеми партии за клучната позиција ја избраа Катица Јанева - непознат обвинител од провинцискиот град Гевгелија, која предава кривично и процесно право на Академијата за судии и јавни обвинители - и ѝ дадоа право сама да одлучи за својот тим и буџет. 

СДСМ го бојкотираше Парламентот, велејќи дека ВМРО со измама ги доби изборите во 2014та. Пред опозицијата да им се врати на своите седишта во Парламентот на 1ви септември, ВМРО усвои голем буџет, за кој СДСМ се сомнева дека ќе се користи за инвестирање во проекти кои би привлекле гласачи. Никој не изгледа заинтересиран да го разоткрие инцидентот во Куманово, што би можело да значи дека поплаките од еничките Албанци се повторно ставени настрана. Накратко, маневрите водат до заклучокот дека концептот на нулта-сума во политиката не сменил многу.

Македонската политика веќе долго се дефинира со острите спротивставувања на ВМРО и СДСМ. Во поголем дел составени од етнички Македонци, и двете партии веруваат дека со правото на водење на земјата, добиваат и право да земат сè, односно настојуваат да го гледаат изборниот успех како дозвола да ја користат државата за свој личен профит.

Освен во периодот од 2006та до 2008ма година, во политиката на етничките Албанци доминира Демократската унија за интеграција (ДУИ), член на владеачката коалиција било тоа со ВМРО или со СДСМ, навидум уште откако беше формирана како политичко движење од страна на ветераните на бунтот во 2001ва. Годините поминати со поранешните непријатели ѝ одзедоа голем дел од бунтовничкиот кредибилитет, а истата е и дел од прислушкуваните разговори во кои се покажува дека соработувала со партнери кои ги омаловажуваат Албанците. Промовирањето на визија за македонски идентитет од страна на Груевски ги остави Албанците да се чувствуваат како странци во туѓа куќа, а нивното незадоволство од одбраната на интересите на заедницата од страна на ДУИ – порасна.
Изборите се одликуваат со измама и повремено насилство. СДСМ ја обвинува ВМРО за корупција и авторитаризам; ВМРО одговара дека кога СДСМ беше на власт, не беше ништо подобра. 

Однадвор владата се гледа како влада чии возови се навреме, но која владее преку страв и заплашување и ја нарекува опозицијата слаба и неорганизирана.
Прислушкуваните разговори, што ЕУ експертите ги сметаат за автентични, покажуваат нелегално следење од невидени размери. Стотици илјади снимки се фокусирани на клучна група од 4000-5000 лица, но разговорите вклучуваат околу 20000 лица во целост. ЕУ експертите заклучија дека очигледниот криминал и корумпирано однесување вклучуваат:

„...очигледна директна вклученост на високи владини и партиски функционери во нелегални активности вклучувајќи изборна измама, корупција, злоупотреба на моќ и авторитет, конфликт на интереси, уцена, ... притисок на државни службеници да гласаат за одредена партија под закана дека ќе бидат отпуштени, ... сериозни прекршувања на постапката за јавни набавки со цел нелегално да се профитира, непотизам и кронизам;... неприфатлива политичка вмешаност [со] судии, како и вмешаност со други наводно независни институции за добивање лична или партиска предност.“

Владата на Груевски не е пионер во корумпираност или во државна контрола во Mакедонија. Практиката на корупција беше вообичаена и за претходните влади, вклучувајќи ја и админстрацијата на СДСМ од 2002 до 2006. Функционерите на ВМРО велат дека, во најлош случај, не го подобриле системот, но, за разлика од СДСМ, имаат способна влада која ја зголеми стапката на вработеност и изгради националната гордост.

ДУИ е во тешка ситуација. И покрај отворениот национализам на ВМРО, ДУИ гледа мала разлика помеѓу Груевски и Заев кога станува збор за интересите на етничките Албанци. Затоа што моментално е на власт, првиот се смета за подобар партнер во некои погледи. Но, влијанието на ДУИ не е ни одблиску она што нејзините поддржувачи го посакуваат. Груевски им додели само скромен дел од буџетот и работните места, но не и национална политика или власт. Повеќето етнички Албанци сакаат целосна имплементација на Охридскиот договор, онака како што тие го гледаат: употреба на нивниот јазик во целата држава, еднаков пристап до добри работни места и значајна улога во водењето на државата. Заедниците се повеќе живеат одделни животи,комуцирајќи малку меѓу себе. Големата сиромаштија владее во областите каде живеат етничките Албанци.

Кризата зеде замав после инцидентот во Куманово. Овој инцидент рашири теории на заговор, меѓу кои и една што доби на популарност кај Албанците и про-опозиционите етнички Македонци – дека владата го исценирала настанот за да го пренасочи бесот од прислушкувањето кон погодна етничка цел.
Многу работи се несигурни: целта на борците, дали некои од нив уште се на слобода или не, нивната поврзаност, доколку таква постои, со македонските власти, способноста да се оперира неказнето на двете страни на границата, и силите што беа распоредени за да се справат со групата. Министерството за внатрешни работи брзо ја одобри операцијата, но ова беше недоволно.
Има неколку јасни работи што загрижуваат. Високите слоеви на моќ во Косово и Македонија знаеле за групата со месеци; многу нејзини членови имале претходно искуство со борење во Македонија. Неколку од нив биле и осудувани таму за прекршоци како грабеж и убиство, но сепак се движеле непречено; групата „ја третирала Македонија како свој сопствен двор“, како што кажа еден дипломат.

Постојат и многу гласини дека некои членови се поврзани со криминал, а посебно со дрога или со македонските безбедносни служби. За поранешните борци, овие приказни ја оддалечуваат групата од наративот за борбата на етничките Албанци, портретирајќи ги како маргинални играчи или криминалци.

Се вели дека клучните членови на групата го отфрлаат договорот од Охрид и дека бараат Македонија да се преуреди во федеративна држава со албанска единица. Ако нивната цел беше да предизвикаат бунт, погрешиле во пресметките. Според сите овогодинешни испитаници на нашата организација, Групата за меѓународни кризи, етничките Албанци немаат никаква желба за повторување на конфликтот. Но Куманово е трауматизирано, а политичката криза што ја обзема земјата претставува сериозен предизвик и за водството на етничките Албанци, чиј кредибилитет е нарушен поради долгите години поминати со корумпирани влади. Влошувањето на оваа криза или уште еден смртен инцидент, без разлика на неговото потекло, може брзо да ги смени ставовите.

Главните проблеми на кризата ќе опстанат и после изборите. Потребно е нешто пофундаментално од менување на местата меѓу политичарите за да може да се пристапи кон она што прислушкуваните разговори го открија, како и кон цинизмот на системот. Дотогаш, Македонија останува ранлива и чувствителна на политичко балансирање со безбедноста до границите на војна и насилни изблици како настанот од Куманово.

Сепак, вели Ерван Фуере, поранешниот Специјален Претставник на ЕУ за Македонија, „да се има само одредници [на патот кон реформи] е бесполезно“,„затоа што политичарите во Скопје се искусни во ’прифаќање понуди, но не и во нивно имплементирање’. ЕУ мора ригорозно да го надгледува она што политичарите ќе го прават во периодот до изборите. 

Нема да биде доволно само да се назначи специјалниот обвинител. Тој функционер мора да поседува не само теоретски широки моќи кои се неопходни за да се извршат задачите зададени со договорот од јули, туку и ресурси за да ги употреби истите. Истрагата треба да добие и техничка помош, која најдобро може да се обезбеди од експерти од ЕУ и од САД. 

ЕУ не треба само да надгледува и да обезбеди експертиза, туку и да ги поврзе процесот на реформи и дијалогот за членство кој се води со главните политички партии и граќанското општество, вклучувајќи го и годишниот извештај за напредокот на земјата-кандидат што Европската Комисија го издава. Потребна е и дополнителна вклученост после април, со мониторинг поекстензивен од оној што е потребен за препораките на земјите-кандидати, сè додека Европската Комисија не е убедена дека напредокот е вистински.

Куманово е посебен проблем, што партиите не би смееле да го игнорираат. Сериозна истрага можа да ги потисне стравовите, да ги расчисти околностите, да го намали ризикот од повторување и да превенира киднапирања за лажни политички или етнички наративи.
Оваа криза покажува дека Македонија е помалку демократија со тешкотии отколку земја на која и треба транзиција кон демократија, нејзините партии често даваат впечаток дека имаат помалку проблеми со преземањето на државата, отколку со тоа кому таа ситуација користи. 

Денес, само мал дел од заедницата на етничките Албанци е подготвен на борба, но многу од нив се разочарани од имплементацијата на Охридскиот договор и се согласуваат со целите кои ги мотивираа некои од напаѓачите во Куманово.
Итно се потребни реформи, поголеми од предвремените избори. Репутацијата на Македонија дека таа е земја скоро и на чело на Западен Балкан е разнишана. Земјата има модерна законодавна и регулаторна рамка која е свртена нанадвор и со тоа ја остава непотистичката машинерија недопрена, до стапка која ги надминува сличните дисфункции во регионот, посебно во Црна Гора и Србија.

Ова е главниот проблем за ЕУ; Македонија разви имунитет кон лековите кои си ги препишува. Знае како формално да го имплементира она што се бара од неа, но и како да се осигура тоа да не направи голема разлика.

Може да е потребено да се помине по патот на слепи обиди и случајни успеси за да се развијат подобри терапии, но третманот веќе одамна требаше да почне и нема реална шанса целосно и сам да се администрира. Влијанието на ЕУ е помало од она што некогаш изгледаше дека е затоа што членството не е на повидок, но Брисел сè уште има најголемо влијание и задржува безбедносни интереси при помагањето со трансформациските промени. Американски помошник-државен секретар беше во Скопје токму пред договорот од јули; Американскиот Амбасадор треба да продолжи да дава поддршка.

Договорот од јули треба да оживее есенва, но исто така треба да доведе до креативна и наметлива соработка со државните власти во надгледувањето на она што навистина се случува со ветените реформи. Брисел треба да се воздржи од ставање каков било печат за одобрение сè додека нема солидна основа за тоа. Мора одблиску да се внимава, затоа што скептичното внимание на политичко ниво носи неприфатлив ризик од уште една балканска трагедија.

This article first appeared in NovaTV.

Subscribe to Crisis Group’s Email Updates

Receive the best source of conflict analysis right in your inbox.