icon caret Arrow Down Arrow Left Arrow Right Arrow Up Line Camera icon set icon set Ellipsis icon set Facebook Favorite Globe Hamburger List Mail Map Marker Map Microphone Minus PDF Play Print RSS Search Share Trash Crisiswatch Alerts and Trends Box - 1080/761 Copy Twitter Video Camera  copyview Whatsapp Youtube
How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue
How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue

Kosova: pa alternativa të mira për Planin e Ahtisaarit

  • Share
  • Save
  • Print
  • Download PDF Full Report

Përmbledhje Ekzekutive

Debati mbi statusin e ardhshëm të Kosovës ka arritur një pikë kritike. Këshilli i Sigurimit i Organizatës së Kombeve të Bashkuara (KS i OKB-së) ka filluar të shqyrtojë elementet e një draft-rezolute për përcaktimin e të ardhmes së entitetit, mbi të cilën do të mund të votohej në javët që pasojnë. Mënyra më e mirë për sigurimin e paqes dhe stabilitetit rajonal, si dhe përfundimit të një pritjeje tetë-vjeçare në Kosovë, me një administratë të lodhur dhe të përkohshme te OKB-së dhe me një ekonomi të pa zhvilluar e me rritje të ngadalshme, është një rezolutë që bazohet qartësisht në planin e të Dërguarit Special të OKB-së, Martti Ahstisaari. Kjo do të zëvendësonte Rezolutën e KS të OKB-së 1244, do të definonte rregullimin e brendshëm dhe mekanizmat për mbrojtjen e pakicave në Kosovë, do të mandatonte prezencën e re ndërkombëtare dhe do të lejonte pavarësi të mbikëqyrur.

Ahtisaari i prezantoi planin e tij në mes të marsit 2007 – në formën e një “Raporti” të shkurtër dhe të një “Propozimi Gjithëpërfshirës” të gjatë – Sekretarit të Përgjithshëm, i cili me përkrahjen e tij të plotë, më 26 mars, e dërgoi këtë në Këshillin e Sigurimit. Kjo erdhi pas katërmbëdhjetë muaj negociatash - proces ky që ishte autorizuar nga Këshilli me Rezolutën 1244, që mandatonte “një proces politik të dizajnuar për zgjidhjern e statusit të ardhshëm të Kosovës” – gjë që dështoi të arrinte kompromis ndërmjet Serbisë dhe shqiptarëve të Kosovës.

Plani i Ahtisaarit është një kompromis që u ofron shqipëtarëve të Kosovës perspektivën e pavarësisë, serbëve të Kosovës të drejta të gjera, siguri dhe marrëdhënie të privilegjuara me Serbinë, dhe Serbisë shansin që të lë anash të kaluarën një herë e përgjithmonë dhe të kuptojë të ardhmen e saj evropiane. Është receta më e mirë për krijimin e një shoqërie multi-etnike, demokratike dhe të decentralizuar, dhe përputhet brendapërbrenda projektit multi-etnik të Bashkimit Evropian për Ballkanin Perëndimor, gjë që në fund ofron mundësinë e anëtarësimit. BE-ja është që tani donatori më i madh në Kosovë, dhe planifikon të përvetësojë pjesën më të madhe të përgjegjësisë në misionin civil në Kosovën e pas statusit. Përfundimisht Kosova është dhe do të mbetet, deri në zgjidhjen e saj, problem evropian.

Alternativa është e zymtë. Detyrimi i shqiptarëve të Kosovës që të kthehen mbrapa në marrëdhënie kushtetuese me Serbinë do të shkaktonte dhunë. Beogradi ka ofruar pak përveç propozimeve që Kosova të mbetet pjesë integrale e shtetit serb. Gjatë tetë viteve të fundit ajo nuk ka ndërmarrë asgjë për të integruar shqiptarët e Kosovës apo për t’u ofruar aranzhime të kuptimta dhe konkrete për autonomi. Në vend të kësaj është orvatur që të kosnolidoj bazat për një ndarje etnike të Kosovës përgjatë lumit Ibër, i cili kalon anëpërtej qytetit verior të Mitrovicës. Ajo e ka bërë këtë duke u munduar që të vonojë miratimin e rezolutës së Këshillit të Sigurimit, në pritje që kjo vonesë do të nxiste reagiom të shqiptarëve të Kosovës, përfshirë këtu edhe dhunën, dhe në këtë mënyrë të krijoheshin kushtet për një ndarje të tillë. Ndarja, megjithatë, jo vetëm se do të shkatërronte mundësinë për multi-etnicitet në Kosovë por do të destabilizonte edhe shtetet fqinje.

Implementimi i Propozimit Gjithëpërfshirës për Marrëveshjen për Statusin e Kosovës i Ahtisaarit do të paraqesë sfida mjaft të mëdha. Çelësi drejt një tranzicioni paqësor qëndron në masat e gjera të decentralizimit, të cilat ofrojnë mënyrë për sigurimin e interesave për pakicat e saj serbe në shtetin e ri të Kosovës, sidomos për shumicën e serbëve të Kosovës që jetojnë nëpër enklava në jug të Ibrit. Propozimi i Ahtisaarit është zgjuarësisht i dykuptimshëm sa i përket pushtetit dhe kohëzgjatjes së misionit të BE-së, e cila do të mbikëqyrë këtë marrëveshje, duke u siguruar kështu që komuniteti ndërkombëtar të ruajë të drejtën për fjalën përfundimtare në Kosovë gjatë viteve të shtetformimit të saj.

Ekziston përkrahje e fuqishme nga vendet e mëdha perëndimore për miratimin e një rezolute të bazuar plotësisht në planin e Ahtisaarit. Por gjithashtu është e rëndësishme që të shterrohen të gjitha shanset e mundshme për arritjen e unitetit më të madh të mundshëm brenda Këshillit të Sigurimit, e çka është edhe më me rëndësi, që të shmanget vetoja ruse.

Rusia ka kundërshtuar një orar kohor të shpejtë, ka kritikuar fuqishëm planin e Ahtisaarit, ka shfaqur brengat e saj për precedentin ndërkombëtar që Kosova do të mund të krijonte dhe ka dhënë shenja se mbase mund të vendosë veton mbi një draft që nuk merr parasysh pozicionin e saj. Megjithatë, një zgjidhje kompromisi mund të jetë e mundshme dhe duhet të bëhen përpjekje të tilla, mbase me përfshirjen e disa elementeve shtesë të kushtëzimit në periudhën dy-vjeçare para shqyrtimit të mandatit të mbikëqyrësve ndërkombëtar, si dhe me riafirmimin e nevojës për progres më të madh në standardet mbi të drejtat e pakicave. Një rezolutë që arrin këtë dhe që fuziqon Propozimin Gjithëpërfshirës të Ahtisaarit, por që nuk përkrahë në mënyrë eksplicite pavarësinë e Kosovës, do të mund të arrinte përkrahjen e nevojshme.

Prishtinë/Beograd/Nju Jork/Bruksel, 14 maj 2007

How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue

Online Event to discuss Crisis Group's report "Relaunching the Kosovo-Serbia Dialogue", in which we discussed what currently stands in the way of a new status quo and what it will take to relaunch the process with the Pristina elections in view.

Thirteen years after Kosovo broke away from Serbia, the two countries remain mired in mutual non-recognition, with deleterious effects on both. The parties need to move past technicalities to tackle the main issues at stake: Pristina’s independence and Belgrade’s influence over Kosovo’s Serbian minority.

In this conversation, we discussed what currently stands in the way of a new status quo and what it will take to relaunch the process with the Pristina elections in view.

How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue (Online Event, 28th January 2021)