How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue
How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue
Report 177 / Europe & Central Asia

Statusi i Kosovës: Shtyrja Sjell Rreziqe

  • Share
  • Save
  • Print
  • Download PDF Full Report

Përmbledhje Ekzekutive

Procesi i statusit final rrezikon të shkatërrohet për aq sa vendimi shtyhet për në vitin 2007. Grupi i Kontaktit i përbërë prej gjashtë shteteve, i cili ka sponzoruar procesin duhet që në afat sa më të shkurtër, të aprovoj paketën e marrëveshjes, që i dërguari i OKB-së, Marti Ahtisaari, duhet ta prezantojë para fundit të janarit, dhe Këshilli i Sigurimit i OKB-së duhet të miratojë një rezolutë të re, e cila do ta zëvendësojë rezolutën 1244 (1999), e cila do ta lejonte UNMIK-un t’i transferojë përgjegjësitë qeverisë së Kosovës dhe të përgatisë terrenin për vendosjen e misionit të ri ndërkombëtar të udhëhequr nga BE-ja. Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe BE-ja, duke vepruar së bashku, duhet të tregojnë vullnet politik për ta njohur Kosovën si të pavarur dhe të pengojnë tendencat e Serbisë dhe serbëve të veriut për ndarjen e saj.

Reagimi i disa akterëve kyç mbetet i paparashikueshëm. Rusia mund ta pengojë konsensusin brenda Grupit të Kontaktit dhe t’i bllokojë vendimet në Këshillin e Sigurimit; jo të gjitha shtetet anëtare të BE-së pajtohen me zgjidhjen përfundimtare të pritshme. Përderisa është e paqartë nëse Serbia do të rezistojë seriozisht apo vetëm simbolikisht ndaj pavarësisë së Kosovës, ajo me siguri do të përkrahë tendencën e serbëve të veriut për tu ndarë tërësisht nga Kosova e pavarur. Por, dy të tretat e serbëve të Kosovës që jetojnë në jug të lumit Ibër ende nuk janë duke planifikuar të largohen nga Kosova: a do t’i urdhërojë Beogradi ta lëshojnë Kosovën apo do t’i lejojë ata t’i përshtaten një ambienti të ri. Çështje tjetër kontestuese është nëse SHBA-të dhe BE-ja do t’i mbështesin me veprime konkrete qëndrimet e tyre të vazhdueshme verbale për mos ndarje.

Drejtimi në të cilin gjërat duket se janë duke lëvizur ofron mjaft potencial për jostabilitet. Kryesisht për shkak të Rusisë, me gjasë Këshilli i Sigurimit do të aprovojë vetëm formulat që ngjasojnë me pavarësinë e Kosovës. Ahtisaarit do t’i duhet ta zhveshë paketën e marrëveshjes nga të gjitha elementet simbolike dhe disa elemente funksionale të pavarësisë në mënyrë qe ajo të mund të aprovohet nga Këshilli.

Përkundër mohimit të zyrtarëve ndërkombëtarë, marrëveshja që do të zbatohet mund t’i përngjajë më tepër marrëveshjes së Dejtonit për Bosnjë se sa asaj të Ohrit për Maqedoni. Prerogativat e parashikuara për ICR (Përfaqësuesin e Komunitetit Ndërkombëtar) për periudhën pas statusore po zgjerohen, dhe është parashikuar një transfer i pakompletuar i kompetencave tek Qeveria e Kosovës. Dallimet e mëdha në mes të shqiptarëve dhe serbëve të Kosovës si dhe frika nga një eksod apo shuarje të komunitetit serb në Kosovë, kanë shtyrë Ahtisaarin që të dizajnojë dispozita për decentralizimin, të cilat izolojnë në masë të madhe shumicën e serbëve nga Pristina, dhe i mundësojnë Beogradit influencë të vazhdueshme mbi ta. Me këtë shpresohet se do të mundësohet një tranzicion paqësor dhe stabil. Çmimi i kësaj do të jetë funksionimi i vështirë institucional i këtij aranzhimi i cili do të duhet të rishikohet më vonë për arsye të procesit të integrimit në BE.

Stabiliteti relativ gjatë vitit të kaluar në Kosovë nuk duhet ta inkurajojë Komunitetin Ndërkombëtar për të pasur luksin për të tentuar t’i akordojnë të dy palët. Kjo u mundësoi organizimin e procesit të kushtetutës së re, që kishte për qëllim t’i çrregullojë planet e Komunitetit Ndërkombëtar për Kosovën, duke ndihmuar në këtë mënyrë Beogradin të konsolidojë praktikat retrogressive elektorale dhe ideologjitë e epokës së Millosheviqit. Me 10 nëntor, Ahtisaari u pajtua që ta shtyj prezantimin e propozimit të tij pasi që Beogradi caktoi datën 21 janar 2007 si datë për mbajtjen e zgjedhjeve parlamentare.

Është me rëndësi që të mos ketë rrëshqitje (shtyrje) të tjera. Shtyrja e mëtutjeshme nuk do të konsiderohet nga Beogradi si thirrje për bashkëpunim në procesin e rregullt të Kosovës por si një mundësi tjetër për ta rrënuar atë. Brishtësia sociale dhe politike e shqiptarëve të Kosovës i ofron Beogradit një mundësi të fundit për ta ndryshuar rezultatin. Çdo shtyrje më tutje në vitin 2007, në mënyrë të vazhdueshme do të testojë kohezionin e shqiptarëve të Kosovës. Politikanët u kanë premtuar përkrahësve të tyre pavarësi deri në fund të vitit dhe nuk kanë artikular kurrfarë vizioni për periudhën pas statusit. Ata disponojnë kapacitete minimale për ta implementuar saktësisht koreografinë komplekse të cilën Bashkësia Ndërkombëtare e parasheh si krijim të pavarësisë.

Sa më gjatë që shqiptarët e Kosovës detyrohen të presin, aq më e madhe është mundësia që ata ta diskreditojnë vetveten me veprime të njëanshme për pavarësi ose trazira. Përkrahja dhe simpatia ndërkombëtare do të zbehet sikur pas trazirave të Marsit të vitit 2004. Kjo do t’u jepte fund përpjekjeve për mbajtjen e serbëve në veri në një Kosovë shumetnike dhe do të shihnim shumë prej tyre duke u larguar nga jugu. Në vend të mbylljes përfundimtare të çështjes së kufijve të Ballkanit perëndimor me një marrëveshje të drejtë për Kosovën, do të hapej një kapitull i ri i destabilizimit.

Prishtinë/Bruksel, 10 Nëntor 2006

Executive Summary

The Kosovo final status process risks breaking down the further the decision is pushed back into 2007. The six-nation Contact Group that has sponsored the process must at minimum deliver timely endorsement of the settlement package that UN envoy Martti Ahtisaari should present before January’s end, and the UN Security Council must pass a resolution superseding 1244 (1999) to allow the UN Mission in Kosovo (UNMIK) to transfer its responsibilities to Kosovo’s government and pave the way for new international bodies being readied by the EU. Acting together, the U.S. and the EU need to show the political will to recognise Kosovo as independent, and fend off partition moves from Serbia and the Serb north of Kosovo.

How some key actors will behave remains unpredictable. Russia may refuse consensus in the Contact Group and block decisions in the Security Council; not all EU member states are at ease with the likely outcome. While it is uncertain whether Serbia will offer serious or only token resistance to Kosovo independence, it will certainly support the Serb north’s bid to break completely with independent Kosovo. But the two thirds of Kosovo Serbs south of the Ibar River are not as yet planning to leave: will Belgrade urge them to flee Kosovo or allow them to come to terms with the new state of affairs? Another question is whether the U.S. and EU will put resources behind repeated verbal commitments not to allow partition.

The direction in which matters seem to be moving offers much potential for instability. Due primarily to Russia, the Security Council will likely endorse only the narrowest of formulas for Kosovo’s independence. Ahtisaari will have to strip his settlement package of all symbolic and some functional elements of independence to get it through the Council.

Despite international officials’ denials, the settlement taking shape may resemble Bosnia’s Dayton Agreement more than Macedonia’s Ohrid. The prerogatives contemplated for the projected post-status International Community Representative are growing, and a less complete transfer of power to Kosovo’s own government is being envisaged. Kosovo’s deep Albanian-Serb cleavage, and fears of the latter’s exodus or suppression, have prompted Ahtisaari to craft decentralisation provisions that largely insulate most Kosovo Serbs from Pristina and give Belgrade continuing influence. The hope is that this will aid a peaceful, stable transition. The price will be difficult institutional arrangements that it may be necessary to disentangle later for EU accession purposes.

Kosovo’s relative stability over the past year should not encourage the international community to imagine it has the luxury of finessing both sides. It has already indulged a Serbian constitutional process intended to undermine the international community’s plans for Kosovo, helping thereby to consolidate Belgrade behind retrogressive electoral practices and ideologies of the Milosevic era. Ahtisaari agreed on 10 November to delay presentation of his proposal after Belgrade set a definite 21 January 2007 date for parliamentary elections.  

It is important that no further slippage takes place. Further delay would be taken in Belgrade not as a cue to cooperate with an orderly Kosovo process but as a further opportunity to wreck it. Kosovo Albanian social and political fragility offer Belgrade a last opportunity to change the outcome. And delay much into 2007 would severely test Kosovo Albanian cohesion. Politicians have promised their constituents independence this year and have articulated no vision for the period after. They have marginal capacity to implement precisely the complex choreography the international community envisages as producing independence.

The longer the Kosovo Albanians are forced to wait, the greater the chance they will discredit themselves with unilateral independence moves or riots. The pendulum of international support and sympathy would then swing away from them, as after the March 2004 riots. That would virtually finish prospects for retaining the Serbs of the north in a multi-ethnic Kosovo and see many leave the south. Instead of finally closing the question of western Balkan borders with an orderly Kosovo settlement, a new destabilising chapter would be opened.

Pristina/Brussels, 10 November 2006

Subscribe to Crisis Group’s Email Updates

Receive the best source of conflict analysis right in your inbox.