Dilema etnike e Kosovës: nevoja për kontratë civile
Dilema etnike e Kosovës: nevoja për kontratë civile
Table of Contents
  1. Executive Summary
How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue
How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue

Dilema etnike e Kosovës: nevoja për kontratë civile

Ekziston një formulë e thjeshtë por efektive për të siguruar paqe në shoqëritë multietnike. Ajo përbëhet nga një kontratë civile: qeveria i njeh dhe i përkrahë drejtat e veçanta për minorite, ndërsa minoritet pranojnë autoritetin e qeverisë.

  • Share
  • Save
  • Print
  • Download PDF Full Report

PËRMBLEDHJA

Ekziston një formulë e thjeshtë por efektive për të siguruar paqe në shoqëritë multietnike. Ajo përbëhet nga një kontratë civile: qeveria i njeh dhe i përkrahë drejtat e veçanta për minorite, ndërsa minoritet pranojnë autoritetin e qeverisë. Në Kosovë nuk ekziston asnjë element i një kontrate të tillë. Shqiptarët vazhdojnë të mos përkrahin drejta shtesë për minoritetin serb, ndërsa komuniteti serb nuk pranon autoritetin e institucioneve të Kosovës. Poashtu, Kosova nuk është shtet dhe statusi i ardhshëm i provincës mbetet i pazgjedhur. Pas katër viteve të autoritetit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë, bazat për krijimin e kësaj kontrate civile dhe të paqës të qëndrueshme nuk janë shtruar.

Në të kundërtën, dilema e statusit është shndërruar në lojë të shumës zero.[fn]Ang. Zero-sum game: raporti në mes të dy palëve ku të dy palët nuk mund të dalin fitues, por në qoftë se njëra palë fiton, tjetra duhet të humb.Hide Footnote  Shqiptarët nuk do pranojnë asgjë më pak se pavarësi, dhe serbët me këmbëngulësi dëshirojnë të mbesin pjesë e Serbisë. Serbët argumentojnë se të drejtat e tyre nuk do të mbrohen në një Kosovë të pavarur. Shqiptarët besojnë se siguria e tyre mund të garantohet vetëm me pavarësi, dhe në qoftë se aspiratat e tyre për pavarësi nuk arrihen ekziston rreziku i një konflikti të ri.

Ky raport ofron një zgjidhje të kësaj dileme, që e mënjanon opcionin e rrezikshëm të ndarjes por gjithashtu e njeh nevojën që të mbrohet minoriteti serb. Misioni i Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK), me përkrahje të bashkësisë ndërkombëtare, duhet të filloj të ndërtoj bazat e një kontrate civile. Programi  i thatë dhe jorealist i UNMIK-ut për multietnicitet dhe intergrim, si dhe procesi jo i qartë “standardet para statusit”, nuk mund t’a ndërtojnë këtë bazë. Serbëve dhe minoriteteve të tjera duhet t’iu ipen garancione kredibile që ata do të kenë vend institucional në Kosovë – që nënkupton mundësinë e tyre për t’i mbrojtur dhe promovuar të drejtat e tyre në institucionet e Kosovës. Është e rëndësishme që të fillohet menjëhere me krijimin i kësaj hapësire institucionale, me qëllim që të mbrohet minoriteti serb dhe të krijohet një ambient më stabil në Kosovë,.  Një gjë e tillë do të lehtësonte negociatat e nevojshme për statusin final, por as shqiptarët e as serbët nuk duhet ta shohin këtë hap si paragjykim ose paracaktim i rezultatit përfundimtar.

ICG-ja propozon krijimin e një strukture reale që trajton minoritetet si qytetarë të plotë dhe të barabartë, me ndëshkime të qarta për sjellje të papranueshme dhe me shpërblime për sjellje të mirë. Po ashtu duhet të krijohet një komision për shërbime publike për minoritete, duke cekur se çfarë duhet bërë për të përmisuar shërbimet publike, dhe duhet formuliuar një plan gradual për të shpërbërë strukturat paralele. Sistemi elektoral duhet të ripunohet ashtu që politikanët në nivelin qendror (nga të gjitha etnicitetet) të jenë më të përgjegjshëm. Duhet të krijohet një Kartë e të Drejtave që paraqet drejtat individuale dhe grupore duhet të krijohet, e përcjellur me një strukturë të fortë gjyqësore që siguron zbatimin e këtyre drejtave. Dhe përdersia iniciativa decentralizuese duhet t’i kushtoj vëmendje të posaçme nevojave të komuniteteve minoritare, UNMIK-u dhe Këshilli i Evropës duhet të ushtrojnë kujdes të madh para se të caktojnë kufi në baza etnike, si edhe për njësi nën-komunale. Duhet përqëndruar në përmirësimin e qeverisjes lokale, dhe në sigurimin që organet bashkiake kanë kapacitet dhe resurse për të kryer punën e tyre.

Themelimi i kësaj hapësire institucionale për minoritete varet nga vullneti i serbëve dhe shqiptarëve për të bashkëpunuar, ndërkaq që të dy palët kanë nevojë për ndihmë dhe inkurajim nga UNMIK-u dhe bashkësia ndërkombëtare më e gjerë. Politikanët shqiptar duhet të shkojnë përtej retorikës së tanishme dhe të pranojnë që drejtat për komunitete minoritare nuk janë koncesione që e nënvlerësojnë pavarësinë potenciale të ardhshme të Kosovës, por janë një parakusht esencial. Gjatë negociatave për status, liderët shqiptar dhe Institucionet e Përkohshme të Vetëqeverisjes (IPVQ) do të gjykohen nga ajo se si ata i trajtojnë serbët dhe minoritetet e tjera. Liderët shqiptar – nga të gjitha partitë politike – duhet të jenë më proaktivë për t’i respektuar të drejtat e minoriteteve në mënyrë konkrete, dhe të stimulojnë një mjedis më tolerant. 

Shumica e popullatës serbe hezitojnë që madje edhe që të lidhen me UNMIK-un.  Marrëveshjet e mëparshme kanë prodhuar pak përfitime që liderët pragmatik serb t’ia tregojnë komunitetit të tyre. Një përkushtim i ri dhe i prekshëm nga UNMIK-u dhe bashkësia ndërkombëtare për të krijuar një hapësirë institucionale për minoritete, mund të rienergjizoj marrëdhëniet me komunitetin serb. Në vend që gjithnjë t’i drejtohen Beogradit, liderët serb duhet të shrytëzojnë këtë rast që të luftojnë për të drejtat e tyre brenda institucioneve të Kosovës.

Beogradi kooperativ poashtu do të jetë esencial.  Nëpërmjet përkrahjes së vazhdueshme për strukturat paralele të qeverisë dhe deklaratave provokuese për ndarje të Kosovës, Beogradi luan rolin e prishësit të një kontrate civile ndërmjet serbëve të Kosovës dhe shqiptarëve.  Pas vrasjes së kryeministrit serb Zoran Gjingjiq, si duket bashkësia ndërkombëtare heziton për të vendosur presion mbi Serbinë për të luajtur rol konstruktiv në Kosovë. Përderisa reformave demokratike në Serbi i nevojitet përkrahje e fortë, është në interesin afatgjatë të Beogradit që të bashkëpunoj me UNMIK-un për të krijuar një ambient stabil politik në Kosovë. Nacionalistët serb, në Beograd dhe Kosovë, pa dyshim do të jenë të prirur të rezistojnë çdo gjë që ata e vlerësojnë si paragjykim të çëshjtes së sovranitetit serb në negociatat e statusit final, por atyre mund t’ju thuhet se raporti konstruktiv i tyre me institucionet qeverisëse të Kosovës në këtë respekt nuk do të përfshin në vete asnjë modifikim të pozitës  së tyre rreth sovranitetit, por do të rris pozitën e tyre tek ndërkombëtarët në ato negociata, dhe në të njejtën kohë do të rezulton në përfitime të menjëhershme dhe të prekshme për minoritetin serb. 

Raporti avokon një qasje në faza për të krijuar një kontratë civile që qeverisë marrëdheniet etnike në Kosovë.  Baza e kontratës – pra, masat e cekura më lart për të krijuar një hapësirë institucionale për minoritete – duhet të implementohet menjëherë. Gjatë diskutimeve për status kontrata civile do të finalizohet vetvetiu. Kjo kërkon që bashkësia ndërkombëtare të dërgoj një porosi të qartë liderëve shqiptar se qëllimi i tyre për pavarësi përbrenda kufijve ekzistues, mund të jetë real vetëm në qoftëse komuniteti shumicë siguron komunitetet minoritare që ata mund të jetojnë në Kosovë si qytetar të lirë dhe të barabartë.

Pristinë/Bruksel, 28 Maj 2003

Executive Summary

A simple but effective formula exists for peace in diverse societies. It consists of a civic contract: the government recognises and supports special rights for minorities, and minorities acknowledge the authority of the government. No elements of such a contract currently exist in Kosovo. The Albanians remain reluctant to support enhanced rights for the Serb minority, and the Serb community does not recognise the authority of Kosovo’s institutions. Moreover, Kosovo is not a state and the future status of the province remains unresolved. After four years of United Nations authority in Kosovo, the foundation of this civic contract and of sustainable peace has not been laid.

Instead the status dilemma has become a zero-sum game. The Albanians will accept nothing less than independence, and the Serbs firmly want to remain part of Serbia. Serbs argue that their rights will not be protected in an independent Kosovo. Albanians believe that their security will only be guaranteed with independence, and threaten renewed conflict if their independence aspirations are not met.

This report outlines a way out of the dilemma that avoids the dangerous option of partition yet recognises the need of the Serb minority to be protected. The United Nations Interim Administration Mission in Kosovo (UNMIK), with the support of the international community, must begin to build the foundation of a civic contract. UNMIK’s vague and unrealistic policy of multiethnicity and integration, as well as the unclear “standards before status” process, cannot build this foundation. Serbs and other minorities must be given credible guarantees that they will have institutional space in Kosovo – the ability to protect and promote their rights through Kosovo’s institutions. In the interests of protecting the Serb minority and creating a more stable environment in Kosovo it is important that action commence immediately to create this institutional space. Such action would facilitate necessary final status negotiations but should not be seen by either Albanians or Serbs as prejudicing or predetermining their outcome.

ICG proposes the creation of a real incentive structure to treat minorities as full and equal citizens, with clear penalties for bad behaviour and rewards for good behaviour. A committee on public services for minorities should also be established, outlining what needs to be done to improve service provision and formulating a gradual plan to dissolve parallel structures. The electoral system should be reworked so that politicians (of all ethnicities) at the central level are more accountable. A Charter of Rights outlining individual and group rights should be established, accompanied by a strong judicial instrument that ensures the enforcement of these rights. And while the decentralisation initiative should pay special attention to the needs of minority communities, UNMIK and the Council of Europe should exercise extreme caution before drawing any boundaries on an ethnic basis, even for sub-municipal units. The focus should be on improving local governance and ensuring that municipal bodies have the capacity and resources to do their job.

Establishing this institutional space for minorities ultimately depends on the willingness of Serbs and Albanians to cooperate, and both need assistance and encouragement from UNMIK and the broader international community. Albanian politicians must go beyond their current rhetoric and recognise that rights for minority communities are not concessions undermining the potential future independence of Kosovo but an essential precondition. During status negotiations Albanian leaders and the Provisional Institutions of Self-Government (PISG) will be judged on how they treat Serbs and other minorities. Albanian leaders – from all political parties – must proactively work to respect minority rights in concrete terms and foster a more tolerant environment.

The majority of the Serb population hesitates even to engage with UNMIK. Previous agreements have produced few benefits of cooperation for pragmatic Serb leaders to show their community. A renewed and tangible commitment from UNMIK and the international community to create institutional space for minorities could reenergise relations with the Serb community. Instead of constantly turning to Belgrade, Serb leaders should utilise this opportunity to fight for their rights within Kosovo’s institutions.

A cooperative Belgrade will also be essential. Through continued support to parallel structures of government and inflammatory statements about partition, Belgrade acts as a spoiler to the establishment of a civic contract between Kosovo’s Serbs and Albanians. After the assassination of Serbian Prime Minister Zoran Djindjic, the international community appears reluctant to place pressure on it to play a constructive role in Kosovo. While democratic reform in Serbia needs strong support, it is in Belgrade’s long-term interest to cooperate with UNMIK to create a stable political environment in Kosovo. Serb nationalists in both Belgrade and Kosovo will no doubt be inclined to resist anything they see as prejudicing retention of Serbian sovereignty in the final status negotiations, but it can be put to them that their constructive engagement with Kosovo governing institutions in this respect would not in itself require any modification of their position on sovereignty, would enhance their international standing in the run up to those negotiations, and at the same time deliver immediate and tangible benefits to the Serb minority.

The report advocates a phased approach to create a civic contract governing ethnic relations in Kosovo. The foundation for the contract – the measures outlined above to establish an institutional space for minorities – should be implemented immediately. During status discussions, the civic contract itself would then be finalised. This requires the international community to send a clear message to Albanian leaders that their goal of independence within existing boundaries can only be realistic if the majority community ensures that minority communities are able to live in Kosovo as free and equal citizens.

Pristina/Brussels, 28 May 2003

Subscribe to Crisis Group’s Email Updates

Receive the best source of conflict analysis right in your inbox.