icon caret Arrow Down Arrow Left Arrow Right Arrow Up Line Camera icon set icon set Ellipsis icon set Facebook Favorite Globe Hamburger List Mail Map Marker Map Microphone Minus PDF Play Print RSS Search Share Trash Crisiswatch Alerts and Trends Box - 1080/761 Copy Twitter Video Camera  copyview Whatsapp Youtube
How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue
How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue
Report 218 / Europe & Central Asia

Kosovo na slobodi: preostali izazovi

Izvršni izveštaj

Kosovo je implementiralo veći deo Ahtisarijevog plana – pečata demokratije, obezbeđujući suštinska prava za Srbe i ostale manjine – i zaslužuje da bude potpuno nezavisno, ali ne bi smelo biti “klizanja” i ostali delovi plana trebalo bi da budu ispoštovani. Vlada u Prištini ga se uglavnom pridržava i mnogi Srbi južno od Ibra sada prihvataju njenu vlast, poštuju njene zakone i učestvuju u političkom životu na način koji je bio nezamisliv pre četiri godine. Ova dostignuća su, ipak, ugrožena zategnutim odnosom Kosova i Srbije, opadanjem broja Srba i frustracijom Prištine sopstvenom nemogućnošću da proširi suverenitet na većinsko srpska severna područja i postigne puno međunarodno priznanje. Talas etnički motivisanih napada pokazuje da je mir krhk. Vlada treba da ostane posvećena Ahtisarijevim zahtevima za manjnine. Ali plan nije osmišljen da dela u izolaciji i ne može se odvojiti od sveukupnog odnosa Kosova i Srbije. Beograd treba da zasluži poverenje Prištine i pomiri se sa njenim trajnim angažovanjem na teritoriji Kosova, posebno na jugu.

Rane godine nezavisnosti Kosova nadzirane su od strane Međunarodne Civilne Kancelarije (MCK) koju je stvroio Ahtisarijev plan. 10. Septembra 2012. okončani su MCK i međonarodni “nadzor” ostavljajući vladu u Prištini sa punom odgovornošću za mladu zemlju. Ovo je presudno vreme za odnos Kosova sa njegovom srpskom populacijom i sa Srbijom; Ahtisarijev plan i dalje daje najbolji model za garanciju mirne koegzistencije.

Mnogi Srbi na Kosovu sarađuju sa državnim institucijama kako bi zaštitili sopstvena prava I interese, ali oni na severu ostaju beskompromisni.. Vlada je upisala veći deo Ahtisarijevog plana u svoj ustav i zakone uz izdašne ustupke za kosovske Srbe, mada je implementacija ponekad nezadovoljavajuća. Razvila je vlast u opštinama koji dopušta ne samo Srbima već i većini Albanaca važniji glas u vođenju lokalnih poslova. Ipak, mnogi u Prištini počinju da dovode u pitanje ono što vide kao povlašćeni tretman Srba. Komunikacija je sve teža jer malo mladih govori jezik druge strane. Posle godina sa malim brojem međuetničkih incidenata napadi na Srbe postaju učestaliji.

Srbija se ne oseća vezana Ahrisarijevim planom i tako zadržava značajno prisustvo na Kosovu koje je pojačano posle nezavisnosti 2008. kada je Beograd namerio da pokaže da je zadržao nešto kontrole nad svojim sunarodnicima. Na severnom Kosovu kontrola Beograda nad lokalnom administracijom skoro je potpuna. Na jugu, Beograd uglavnom plaća plate i penzije mnogim Srbima i rukovodi obrazovnim i zdravstvenim sistemima bez obaveštavanja Prištine. Vlada Kosova ovo toleriše, ali mogla bi da pokuša da zatvori institucije na jugu sa bazom u Beogradu. Takav obračun verovatno bi izazvao brzo napuštanje Kosova od strane mnogih Srba. Kada je prihvatilo Ahtisarijev plan Kosovo je prihvatilo da će Srbija ostati na njegovoj teritoriji ali kooperativno i transparentno. Beograd je, ipak, odbio ovu saradnju i Kosovo pokazujke znake nestrpljenja. Ukoliko ne prihvati povelju Ahtisarijevog plana Beograd mora da postupa u njegovom duhu ili rizikuje da izgubi preostali uticaj na jugu.

Pre jedne decenije dve trećine kosovskih Srba živelo je južno od Ibra raštrkano među većinskim albanskim stanovništvom, a jedna trećina na većinski srpskom severu. Balans Srba sever-jug došao je to pariteta, a južna srpska populacija je ruralna, sve starija i politički pasivna. Trust obrazovanih, politički razumnih pojedinaca mali je i u disproporciji sa velikom ulogom koju mu je dodelio Ahtisarijev plan, a posebno jer Srbi u severnim opštinama odbijaju saradnju. Oni i ostale manjine potpuno zavise od povlastica uključujući i kvote; nemaju dovoljno glasova da osvoje zakonodavna mesta u otvorenom nadmetanju. Njihovi manjinski delegati u skupštini retko se odupriu albanskim političkim preferencama. Srpski delegati dozvolili su vladi da ukloni Ahtisarijevo obećanje o “nezavisnom televizjskom kanalu na srpskom jeziku”, na primer, zamenjujući ga srpskim kanalom koji kontroliše državni servis. Ipak, stvaranje šest većinsko srpskih opština južno od Ibra uglavnom je uspelo; preuzeli su veći deo vladajuće role od paralelnih struktura koje finansira Srbija iako obrazovanje i zdravstvena zaštita ostaje pod kontrolom Beograda. Veće opštine, kao Gračanioca i Štrpce, imaju aktivne skupštine i implemetiraju razvoj projekata infrastrukture uz inostrano i finansiranje vlade Kosova i preuzimaju odgovornost u velikom broju oblasti. Ostale nove opštine su male, nedostaje im kompetentnog osoblja i teško dobijaju sredstva koja su im potrebna. Ali sve kosovske opštine takmiče se za ograničene javne i private fondove. Centralne vlasti sklone su mikromenadžerisanju njihovim troškovima i lišavaju ih sredstava za podizanje novca. Nekoliko opštinskih vlada,i srpskih i albanskih, imaju obučeno osoblje potrebno da se efikasno ostvaraju dobijena ovlašćenja i međusobno retko sarađuju čak i u oblastima zajedničkih interesaPriština i njeni međunarodni partneri skoro nimalo nisu uspeli da prevaziđu snažan otpor povratku izbeglica i interno raseljenih osoba (IRO). Mnogi se zadovolje prodavanjem imovine i preseljenjem na drugo mesto, ali osujećeni korupcijom, pretnjama i sudovima bez sluzbenih prostorija sa srpskim jezikom ne mogu da postignu ni taj skromni cilj. Čak se i Srpska Pravoslavna Crkva muči da ostvari svojinska prava koja ima po Ahtisarijevom planu. Srbi koji žive u enklavama unutar većinsko albanskih opština sve su ranjiviji i sve potrebnija im je zaštita. Neka sela u većinsko srpskim opštinama su, takođe, izložena napadima od strane većih susednih albanskih naselja, obično motivisanim konfliktom oko zemlje. Njihova bezbednost je odgovornost Prištine i vlada mora preduzeti efikasne mere kako bi zaštitila ranjive manjine i njihov povratak.

Najveća prepreka s kojom se suočava srpska zajednica, i ozbiljna pretnja Ahtisarijevom planu, može biti sama teškoća stvaranja bezbednog i održivog života u manjinskim oblastima.. Nepoverenje, nedostatak ispravne registracije i otvoreno neprijateljstvo čine teškim za poslove u vlasništvu manjina da prodaju robu i usluge većini. Kako u većini srpskih opština malo toga ima da se radi sem farmerskog rada, mnogi Srbi zavise od plata iz Beograda. Ako ih obustave mnogi obrazovani Srbi doći će u iskušenje da odu. Obrazovanje je joše jedna osetljiva oblast i roditelji koji ne veruju lokalnim školama neće ostati. Srpskim školama i bolnicama trebalo bi se dozvoliti da nastave, ali Beograd i Priština treba da pregovaraju o mehanizmu za njihovu regitraciju i nadzor. Priština i Beograd imaju interes da sarađuju i izbegnu egzodus Srba sa Kosova koji bi Kosovo ostavio sa multietničkom konstitucijom zlo spojenom sa monoetničkom realnošću stvarajući nove tenzije u regiji i podrivajući njenu sliku među međunarodnim činiocima koji je podržavaju. Srbija bi teško mogla da priušti još jedan talas migranata u teškom ekonomskom okruženju. Priština se suočava sa teškom borbom za proširenje svoje vlasti severno od Ibra i, ako želi to da uradi, mora da pokaže da Srbi mogu imati dobar život na nezavisnom Kosovu. Ukoliko Priština i Srbija žele, kao što bi trebalo – čak i iz različitih motiva – da Kosovo zaista bude multietničko, moraju sarađivati na podršci srpskoj zajednici.

Priština/Istanbul/Brisel, 10. Septembar 2012

How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue

Online Event to discuss Crisis Group's report "Relaunching the Kosovo-Serbia Dialogue", in which we discussed what currently stands in the way of a new status quo and what it will take to relaunch the process with the Pristina elections in view.

Thirteen years after Kosovo broke away from Serbia, the two countries remain mired in mutual non-recognition, with deleterious effects on both. The parties need to move past technicalities to tackle the main issues at stake: Pristina’s independence and Belgrade’s influence over Kosovo’s Serbian minority.

In this conversation, we discussed what currently stands in the way of a new status quo and what it will take to relaunch the process with the Pristina elections in view.

How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue (Online Event, 28th January 2021)