icon caret Arrow Down Arrow Left Arrow Right Arrow Up Line Camera icon set icon set Ellipsis icon set Facebook Favorite Globe Hamburger List Mail Map Marker Map Microphone Minus PDF Play Print RSS Search Share Trash Crisiswatch Alerts and Trends Box - 1080/761 Copy Twitter Video Camera  copyview Youtube

Grafik ve Haritalarla Türkiye'deki PKK Çatışması

  • Kasım 2016’da çatışmanın yerle bir ettiği Şırnak merkezdeki yıkık binalar arasında yürüyen bir kadın. AFP/ILYAS AKENGIN

    ANADOLU AJANSI, AFP/Stringer aracılığıyla

    Paylaş

2015 yılının Temmuz ayında iki buçuk yıllık çatışmasızlık sürecinin sona ermesinin ardından Türkiye güvenlik güçleri ile (Ankara, ABD ve AB'nin terör örgütü olarak kabul ettiği) Kürdistan İşçi Partisi (PKK) arasındaki çatışma neredeyse 40 yıllık tarihindeki en ölümcül safhalarından birine sahne oluyor. 2016’nın ilk yarısında benzeri görülmemiş şekilde güneydoğudaki bazı kentsel merkezlere ve batıdaki metropollere sıçrayan çatışma daha sonra peyderpey tekrar kırsal alanlara kaymıştır.  

Uluslararası Kriz Grubu 2011'den bu yana tırmanan şiddetin yol açtığı ölümleri açık kaynaklara dayandırarak kayıt altına almaktadır. Bunun için Türkçe yayın organları, bölgede faaliyet gösteren insan hakları kuruluşları, Türk Silahlı Kuvvetleri ve PKK kaynakları açıklamalarını takip etmektedir. Kriz Grubu’nun bu konudaki en güncel analizine buradan ulaşabilirsiniz.  

Kriz Grubu’nun açık kaynaklara dayandırdığı verilere göre Temmuz 2015'ten beri (son güncelleme: 7 Mayıs 2019),

en az

0

kişi güvenlik güçleri ve PKK arasındaki çatışmalarda veya terör saldırılarında öldü.

0

Siviller

Kriz Grubu tarafından silahlı çatışmalara katılmayan kişiler olarak tespit edilen bu grup, çoğunlukla güneydoğudaki kentsel yerleşim alanları ile TAK (“Kürdistan Özgürlük Şahinleri”) tarafından büyük şehirlerde gerçekleştirilen bombalı saldırılarda hayatını kaybetmiştir. (Kriz Grubu yalnızca açık kaynaklar ile doğrulayabildiği isimleri veri tabanına dahil etmektedir).

0

Güvenlik Gücü Mensupları

Bu kategori asker, polis ve korucuları kapsamaktadır. Güvenlik güçleri arasındaki dağılımı görmek için buraya.

0

Tanımlanamayan Kişiler

Ağırlıklı olarak sokağa çıkma yasaklarının ilan edildiği kentsel bölgelerde ölen 16-35 yaş arasındaki kişileri kapsar. Özellikle kentsel yerleşim alanlarında çatışmaya katılmayanlar ile sivil kıyafetli militanlar arasındaki çizginin net olmaması sebebiyle bu gruptaki kişiler sivil veya militan olarak tanımlanamamaktadır.

0

PKK Militanları

Bu kategori, uluslararası alanda terör örgütü olarak tanınan PKK ile onunla bağlantılı gençlik yapılanması YPS (“Sivil Savunma Birlikleri”) ve TAK üyesi militanları kapsamaktadır. Kriz Grubu, gerçekte PKK ölümlerinin sayısının doğrulayabildiğinden daha fazla olduğunu varsaymaktadır. İçişleri Bakanlığı Temmuz 2015’ten beri on binden fazla militanın “etkisiz hale getirildiğini” açıklamıştır. (bkz. Metodoloji ve Terminoloji).

Güvenlik güçleri ile PKK militanları arasındaki çatışmalar 2015/2016 kış aylarında iyice tırmandı. Bu dönemde çatışma PKK’nın gençlik yapılanmasının barikat ve hendekler vasıtasıyla hakimiyet kurmaya çabaladığı bazı kentsel ilçelere sıçradı. Haziran 2016’dan itibaren güvenlik güçleri bu bölgelerde “kamu düzenini yeniden tesis ettikten” sonra, çatışma yeniden kırsal alanlara kaydı.

Haritalarla Ölümler ve Memleketleri

Temmuz 2015'ten beri çatışma ve ölümler daha çok Türkiye'nin güneydoğusunda gerçekleşirken, güvenlik gücü mensuplarının ve PKK militanlarının memleketleri çatışmanın Türkiye'ye daha geniş etkisini ortaya koymaktadır.

PKK ile çatışmalarda yaşamını yitiren bir askerin 13 Kasım 2018’de Bursa’daki cenaze törenine katılan yakınları. ANADOLU/Ali Atmaca

Filtreleme fonksiyonu ile farklı kategorilere ve tarihlere göre arama yapabilir ölenlerin memleketlerini görüntüleyebilirsiniz. İlk haritada 100'den fazla ölümün doğrulanabildiği ilçelere de yer verilmiştir.

Ölümler

Ölümler (kategoriler):

Tümü

Tarihler

Ölümler (illere göre)

Ölümler konuma göre

Ölenlerin Memleketleri

Kırmızı noktalara tıklayarak güvenlik gücü mensupları ve PKK militanlarının memleketlerine göre (il bazında) arama yapabilirsiniz.

Ölümler (kategoriler):

Tümü

Tarihler

Ölümler (illere göre)

Ölümler konuma göre

Lejant

Kategorilere Göre Dağılım

11 polisin yaşamını yitirdiği ve 78 kişinin yaralandığı Şırnak’ın Cizre ilçesindeki bir polis karakoluna PKK’nın düzenlediği bombalı saldırı sonrasında yükselen duman. Ağustos 2017 (AFP/STR)

Temmuz 2015’ten beri en az 1154 güvenlik gücü mensubu militan saldırıları ve PKK ile yaşanan çarpışmalarda hayatını kaybetti. Bunlar arasında 755 asker, 294 polis ve 105 korucu bulunmaktadır.

El yapımı patlayıcı (EYP) saldırıları sonucu 511 güvenlik gücü mensubu hayatını kaybetmiştir. Kentsel yerleşim alanlarındaki PKK’lı keskin nişancıların ateş açması sonucu 46, roket güdümlü el bombası veya roketatar sonucu 88 güvenlik gücü mensubu yaşamını yitirmiştir. Ölümlerin geri kalan kısmının karşılıklı çatışmalar ve militan saldırıları sırasında gerçekleştiği tahmin edilmektedir. Ancak bunların tam olarak nasıl gerçekleştiği basındaki haberlere veya askeri kaynakların açıklamalarına yansımamıştır.

Temmuz 2015'ten beri yaşamını yitiren güvenlik gücü mensuplarının ortalama yaşı 29'dur ve %99u erkektir.

Temmuz 2015’ten beri en az 464 sivil ve 223 “tanımlanamayan kişi” ölmüştür. 

Yerel insan hakları gruplarının açıkladığı 42 isim iddialara göre Temmuz 2015’ten beri çatışmanın kentsel safhasında ölmüştür. Ancak Kriz Grubu bu isimleri açık kaynak metodolojisi ile doğrulayamamaktadır. Dolayısıyla bu isimler “doğrulanamayan” kategorisine dahil edilmiştir.

Temmuz 2015’ten beri en az 2515 PKK militanının öldüğü Kriz Grubu tarafından doğrulanmıştır. PKK öldürülen mensuplarını bazen haftalar, aylar ve hatta yıllar sonra açıkladığı için bunları açık kaynaklar ile doğrulamak güçleşebilmektedir.

Temmuz 2015’ten beri en az 1966 militan PKK’nın askeri kanadı HPG mensubu olarak doğrulanmıştır. Öldürülen 542 militan PKK’nın gençlik yapılanması YPS mensubu olarak, 7 militan ise Türkiye’nin batısında saldırılar düzenleyen TAK mensubu olarak doğrulanmıştır.

Ölen PKK militanlarının yüzde 23'ü kadındır.

Çatışmanın Değişen Sahnesi

Daha önce güneydoğunun kırsal alanlarında ve dağlarında yaşanan çatışmalar 2015 sonu ve 2016’nın ilk yarısında ağırlıklı olarak bölgedeki kentsel yerleşim alanlarına yayıldı. Daha sonra çatışma tekrar geleneksel kırsal sahasına kaydı.

Türk Silahlı Kuvvetlerine ait bir askeri helikopter PKK’ya karşı Hakkari kırsalında düzenlenen operasyonda yere inmek üzereyken. Aralık 2016 (ANADOLU AGENCY, AFP aracılığıyla/OZKAN BILGIN)

Temmuz 2015 Öncesi Ölümler

Kriz Grubu’nun 2011’den beri düzenli olarak kaydettiği veriler, PKK’nın tek taraflı ateşkes ilan ettiği ve hükümetin “çözüm sürecini” yürüttüğü Mart 2013 ve Temmuz 2015 arasında şiddetin düşük yoğunlukta devam ettiğini ve az sayıda da olsa ölümün gerçekleştiğini göstermektedir.

Kurdish youth clashing with Turkish police in Diyarbakır, in June 2014. AFP/Ilyas Akengin

Kriz Grubu verileri Ocak 2011 ve Haziran 2015 arasında en az 153 sivil, 327 güvenlik gücü mensubu ve 558 PKK militanının çatışmalarda öldüğünü göstermektedir.

Mart 2013’te başlayan ve Temmuz 2015’te sona eren çatışmasızlık süresince en az 63 sivil, 25 güvenlik gücü mensubu, ve 25 PKK militanı öldü. Ekim 2014’te artış gözlenmesinin sebebi ülke çapında Kürt hareketini destekleyen grupların 6-8 Ekim tarihlerinde Ankara’nın Kobani’deki IŞİD (Irak Şam İslam Devleti) kuşatmasına tepkisiz kalmasını protesto etmek amacıyla yaptığı gösterilerdi. Bu olaylarda 42 sivil hayatını kaybetti.

Metodoloji ve Terminoloji

Bir kadın Cizre ilçesindeki hasar görmüş evinin camından dışarıya bakarken. 8 Mart 2016, AFP/Ilyas Akengin

Ölümcül ihtilaflara ilişkin verilerin görselleştirilmesi Kriz Grubu analistleri için çatışma dinamiklerini daha derinden inceleme imkânı sunmaktadır. Bu çalışmanın karar alıcılar ve çatışma çözümü/ dönüşümü üzerinde çalışan aktörler için de faydalı olabileceği kanaatindeyiz.

Kriz Grubu 2011’den beri PKK çatışmasında öldüğü açıklanan isimleri açık kaynaklar ile doğrulayarak veri tabanında kayıt altına almaktadır.

Çatışmaların yeniden alevlenmesi ile ölümlerin toplam sayısı konusundaki belirsizliğe ışık tutmak amacıyla Kriz Grubu Temmuz 2015’ten beri öldüğü açıklanan kişilerin ismini açık kaynak metodolojisi ile doğrulayarak veri tabanına dahil etmektedir. Yalnızca ismi açıklanmış olan kişiler Temmuz 2015 sonrası verilere dahil edilmiştir. Açıklanan isimler basında çıkan haberler ve/veya sosyal medya aramaları aracılığıyla yaş, memleket gibi biyografik veriler, özgün fotoğraflar, cenaze törenlerine ait fotoğraf veya haberler, ve/veya ölen kişinin ailesi ve yakınları ile basında çıkan röportajlara dayandırılarak doğrulanmaktadır.

Kriz Grubu bu çalışmasını dayandırdığı veri setini üçüncü kişiler ile paylaşmamaktadır.

Bu çalışmamız ile ilgili geribildirimlerinize çok değer veriyoruz. Geribildirim için media@crisisgroup.org'a e-mail yoluyla ulaşabilirsiniz.

Her kategori için başvurulan veri toplama ve doğrulama yöntemi ile ilgili daha fazla bilgiye aşağıdan ulaşabilirsiniz.

Güvenlik Gücü Mensubu

Devlete bağlı güvenlik gücü mensupları üç kategoride kaydedilmektedir: asker, polis ve korucular. Kriz Grubu yaşamını yitiren güvenlik gücü mensuplarına dair verileri basında çıkan şehit haberlerine, cenaze törenleri ile ilgili haberlere ve Türk Silahlı Kuvvetleri’nin resmi açıklamalarına dayandırmaktadır. Bu kategorideki verilere doğrudan PKK militanları ile çatışmalarda yaşamını yitiren güvenlik gücü mensuplarının yanı sıra görev dışındayken çatışma bölgelerinde öldürülenler de dahil edilmektedir. Kriz Grubu trafik kazalarını, intihar vakalarını veya diğer çatışma dışı kayıpları – açıkça basında güvenlik operasyonları ile ilişkilendirilmedikleri sürece – veri tabanına dahil etmemektedir.

Hide

Sivil ve Tanımlanamayan Kişiler

Kriz Grubu, sivil ölümler için Türkçe basında çıkan haberlerin yanı sıra Kürt hareketine yakınlığı ile anılan ve çatışmalarda ölen isimler konusunda çoğunlukla güvenilir veriler sunan Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TIHV) gibi kuruluşların açıklama ve verilerini de dikkate almaktadır.

Kriz Grubu, açıklanan isimlerin sivil olup olmadığını tutarlı bir metodolojiyle araştırmaktadır. Buna göre, bir ismin sivil olarak sınıflandırılması için aşağıdaki kriterler göz önünde bulundurularak bir değerlendirme yapılıyor: i. açıklanan ismin basında çıkan haberler veya diğer kaynaklar ile çatışmaya katılmadığının kesin olarak doğrulanması; ii. açıklanan ismin yaşı veya diğer faktörler göz önünde bulundurulduğunda silahlı mücadeleye katılım olasılığının düşük olması; iii. açıklanan ölümün sokağa çıkma yasaklarının uygulandığı alanların dışında gerçekleşmesi.

Çatışmaların özellikle 2016’nın ilk yarısında güneydoğudaki kentsel yerleşim alanlarına kayması ve sivil giyimli PKK’lı genç milislerin ortaya çıkması sonucunda sivil ve militan arasındaki çizgi git gide belirsizleşmiştir. Dolayısıyla öldüğü kesin olarak tespit edilen bazı isimlerin sivil olduğu doğrulanamazken PKK veya ona bağlı gruplar da bu isimleri kendi mensupları olarak açıklamamıştır. Bu belirsizliği yansıtmak amacıyla Kriz Grubu çatışma bölgelerinde öldüğünü doğrulayabildiği, fakat PKK veya bağlantılı gruplarla ilişkisi olup olmadığını belirleyemediği 16-35 yaş arasındaki kadın veya erkekleri “Tanımlanamayan Kişiler” olarak sınıflandırmıştır.

Hide

PKK Militanı

Öldürülen PKK militanlarına dair veriler basında çıkan Türkçe haberlere, veya PKK’ya bağlı gruplar ile ilişkili online haber kaynaklarına dayandırılmaktadır. PKK’nın silahlı kanadı HPG, gençlik yapılanması YPS ve örgüt bağlantılı TAK çatışmalarda ölen militanlarının isimlerini bazı biyografik bilgiler ile birlikte yayınlamaktadır.

PKK bazı mensuplarının ölümünü haftalar, aylar hatta yıllar sonra açıklayabilmektedir. Bu da PKK ölümlerinin veri tabanına dahil edilmesinde gecikmeye yol açabilmektedir.

Devlet yetkilileri Temmuz 2015’ten bu yana 10,000’den fazla PKK militanının “etkisiz hale getirdiğini” söylemektedir. Kriz Grubu yalnızca açık kaynak metodolojisi ile öldüğünü doğrulayabildiği isimleri veri tabanına dahil etmektedir. Dolayısıyla bu kategoriye dahil edilen isimler güncelleme tarihi itibariyle Kriz Grubu’nun ölümünü doğrayabildiği PKK militanını, yani asgari sayıyı yansıtmaktadır.

“Tanımlanamayan kişiler”, “sivil” ve “PKK militanı” kategorilerindeki 100’den fazla ismin öldüğü tarih net olarak bilinmemektedir. Günü doğrulanamayan ancak hangi ayda gerçekleştiği bilinen ölümler Kriz Grubu veri tabanında söz konusu ayın son gününe eklenmektedir.

Hide