Arritja E Ekuilibrit: Nivelet E Drejtësisë Në Kosovë
Arritja E Ekuilibrit: Nivelet E Drejtësisë Në Kosovë
Table of Contents
  1. Executive Summary
How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue
How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue
Report 134 / Europe & Central Asia

Arritja E Ekuilibrit: Nivelet E Drejtësisë Në Kosovë

Një sistem drejtësie i pavarur, efektiv dhe transparent, do të qëndronte si gurthemel në një shoqëri kosovare të qëndrueshme dhe demokratike. UNMIK-u dhe Institucionet e Përkohshme Vetëqeverisëse (IPV) duhet ta kenë një nga përparësitë e tyre kryesore mundësimin e zhvillimit të qëndrueshëm të një sistemi të tillë.

  • Share
  • Save
  • Print
  • Download PDF Full Report

PËRMBLEDHJA EKZEKUTIVE

Një sistem drejtësie i pavarur, efektiv dhe transparent, do të qëndronte si gurthemel në një shoqëri kosovare të qëndrueshme dhe demokratike. UNMIK-u dhe Institucionet e Përkohshme Vetëqeverisëse (IPV) duhet ta kenë një nga përparësitë e tyre kryesore mundësimin e zhvillimit të qëndrueshëm të një sistemi të tillë. Përmes këtij raporti ICG (Grupi Ndërkombëtar i Krizave) arsyeton se ndonëse ka pasur përparime në këtë drejtim, ende mbeten shumë sfida e pengesa për t’u kaluar.

Kur UNMIK-u hyri në Kosovë, ai i gjeti të  rrënuara strukturën e drejtësisë dhe atë të zbatimit të ligjit. Prej atëherë kjo strukturë është rindërtuar dhe reformuar tërësisht. Ndonëse është arritur shumë - kryhen hetimet, ngrihen padi, dhe gjykatat funksionojnë - sistemi i drejtësisë ende nuk është tërësisht i aftësuar t’i hetojë krimet në mënyrë efektive. Mjetet kyçe për ngritjen e padisë, përfshi edhe programin për mbrojtjen e dëshmitarëve, do  të mbeten vetëm masa sipërfaqësore, nëse nuk sigurohen pajisjet dhe burimet e duhura.

Ndonëse gjykatësit dhe prokurorët ndërkombëtarë janë të domosdoshëm për zbatimin e paanshëm të drejtësisë, bashkësia ndërkombëtare duhet të vazhdojë të forcojë sistemin e drejtësisë duke mundësuar rritjen e aftësisë së personelit gjyqësor vendor. Këtu përfshihen trajnimi dhe udhëzimi i mëtejshëm i vendorëve, si edhe një program sipas të cilit gjykatësit dhe prokurorët vendorë do të përfshiheshin gradualisht në çështje të ndjeshme si krimet e luftës, krimet me motiv etnik, dhe krime të organizuara.

Në bazë të Kornizës Kushtetuese, sektori i drejtësisë- me përjashtim të administrimit të gjykatave - është nën autoritetin e Përfaqësuesit Special të Sekretarit të Përgjithshëm (PSSP). Megjithatë, kjo nuk e liron UNMIK-un nga përgjegjësia për të përfshirë zyrtarët kosovarë në planifikimin e këtij sistemi. Aktualisht, Departamenti i Drejtësisë po zhvillon një strategji të përkohshme për zbatimin e standarteve të UNMIK- ut. ICG i bën thirrje këtij Departamenti të përfshijë edhe zyrtarët kosovarë në zhvillimin e kësaj strategjie. Për më tepër, zyrtarët kosovarë duhet të përfshihen gradualisht në poste planifikuese dhe të hartimit të politikave, duhet të themelohen poste të bashkëdrejtuesve në Departamentin e  Drejtësisë, dhe të nxitet stafi ndërkombëtar që t’i kushtohet tërësisht rrtijes së aftësisë të zyrtarëve vendorë.

Ky raport trajton edhe shqyrtimin e krimeve të ndjeshme, si krimet e luftës dhe dhunën me bazë etnike. Pavarësisht nga burimet e konsiderueshme të shfrytëzuara për dokumentimin e krimeve të luftës, këto të fundit kanë mbetur thuajse të pandëshkuara, po ashtu si edhe dhuna ndaj pakicave kosovare. Gjykata Penale Ndërkombëtare për Ish- Jugosllavinë(GjPNJ) ka ngritur vetëm një padi për Kosovën, ndërkohë që hetimet e kryera nga UNMIK-u pengohen nga dobësia e përgjithshme e sistemit gjyqësor. Në mënyrë që të rritet aftësia e sistemit gjyqësor për të gjykuar këto krime, duhet të hartohet një Memorandum Mirëkuptimi, i ngjashëm me Rregullat e Rrugës në Bosnje, i cili do të mundësonte shkëmbimin e provave dhe këshillave teknike mes UNMIK-ut dhe GjPNJ-së.

Në gusht 2002 UNMIK-u arrestoi disa persona - përfshi edhe ish-anëtarë të UÇK-së - të akuzuar për krime  të  kryera  gjatë  periudhës  1998-1999.  Këto arrestime provokuan kundërshtime të ashpra nga disa udhëheqës politikë të Kosovës. Gjykimi i këtyre rasteve do të testojë aftësinë e sistemit gjyqësor për të hetuar krime dhe siguruar prova, si edhe për të gjykuar në mënyrë të pavarur dhe të drejtë duke mbojtur njëkohësisht të drejtat e viktimave, të dëshmitarëve, dhe të akuzuarve. Po kështu, kjo do të jetë një sprovë e përkushtimit të politikanëve dhe popullit të Kosovës ndaj një sistemi gjyqësor të pavarur që i trajton të gjithë në mënyrë të barabartë para ligjit. Bashkësia ndërkombëtare e arsyetoi ndërhyrjen ushtarake të NATO-s me shkeljen në masë të ligjit ndërkombëtar nga forcat jugosllave në Kosovë. Do të ishte skajshmërisht paradoksale për politikanët që tani ta dënonin zbatimin e të njëjtit ligj për krime të kryera nga shqiptarë të Kosovës gjatë dhe pas konfliktit.

Duke pasur parasysh potencialin acarues të këtyre gjykimeve, UNMIK-u duhet të ndërmarrë një fushatë publike informuese për të shpjeguar se Konventa e Gjenevës duhet të zbatohet në mënyrë të barabartë për të gjithë, dhe se askush nuk është mbi ligjin. Për më tepër, UNMIK-u duhet të përpiqet ta thyejë mosbesimin e popullit tek gjyqësori duke e shtrirë këtë fushatë drejt  kultivimit të besimit të popullit në përgjithësi. Ndërsa respekti i vërtetë i popullit mund të fitohet vetëm me reforma të suksesshme për ngritjen e një sistemi gjyqësor efektiv dhe të drejtë, politikanët dhe udhëheqësit e shoqërisë civile duhet ta vlerësojnë dhe nxisin lirinë dhe pavarësinë e sistemit gjyqësor. Pa këtë pavarësi, themeleve të demokracisë në Kosovë do t’u mungojë një nga shtyllat më të rëndësishme.

Prishtinë/Bruksel, 12 shtator 2002

An independent, effective, and transparent justice system will be the cornerstone of a stable and democratic society in Kosovo. Ensuring that such a system is developed in a sustainable manner must be one of the top priorities of the United Nations Interim Administrative Mission in Kosovo (UNMIK) and the Provisional Institutions of Self- Government (PISG). In this report, ICG argues that although progress has been made, serious obstacles and challenges remain.

When UNMIK entered Kosovo, it found that the previous law enforcement and judicial structure had collapsed. Since that time, the system has been completely rebuilt and reformed. Although much has been done – investigations are undertaken, indictments filed, and courts function – the judiciary still lacks the capacity to investigate crimes effectively. Critical instruments for the prosecution, including the witness protection program, will remain largely a shell until the right equipment and resources are provided.

While international judges and prosecutors are crucial for ensuring that justice is impartially delivered, the international community must continue to strengthen the justice system by building local capacity of judicial personnel. This includes the further training and mentoring of the local judiciary, as well as a timetable to gradually introduce local judges and prosecutors into sensitive cases such as war crimes, ethnically motivated crime, and organized crime.

Under the Constitutional Framework, authority for the justice sector – with the exception of the administration of courts - is reserved to the Special Representative  of  the  Secretary  General  (SRSG).

However, this does not absolve UNMIK of the responsibility to involve Kosovo officials in planning the system. The Department of Justice is currently developing a transition strategy for the implementation of UNMIK’s benchmarks.  ICG calls on the Department to include Kosovo officials in the development of this strategy. Moreover, Kosovo officials should be  gradually  introduced into policy and planning functions more generally, co-head positions should be established in the Department of Justice, and international staff dedicated solely to building the capacity of local officials should be seconded into the Department.

Finding the Balance also examines the prosecution of sensitive offences such as war crimes and ethnically motivated violence. Despite the significant resources devoted to the documentation of war crimes, they have largely gone unpunished as has subsequent violence against Kosovo’s minorities. The International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia (ICTY) has issued only one indictment for Kosovo, while investigations conducted by UNMIK suffer from the general weaknesses in the system. To increase the capacity of the judiciary to try these crimes, a Memorandum of Understanding, similar to the Rules of the Road in Bosnia, should be established to share evidence and technical advice between UNMIK and ICTY.

In August 2002 UNMIK arrested a number of individuals – including former members of the Kosovo Liberation Army (KLA) – for crimes committed during the 1998 and 1999 period. The arrests provoked an outcry from some of Kosovo’s political leaders. The consequent prosecutions will test the capacity of the judiciary to investigate crimes and secure evidence, as well as its ability to conduct free and fair trials while protecting the rights of victims, witnesses, and the  accused.  It will also test the commitment of Kosovo’s politicians and public to an independent justice system that treats everyone equally before the law. The international community justified the NATO military intervention by citing the extensive violations of international law committed by Yugoslav forces in Kosovo. It would be highly paradoxical for politicians to now condemn the enforcement of this law for crimes committed by Kosovo Albanians during and after the conflict.

Given the potential divisiveness of these prosecutions, UNMIK should undertake a public information campaign to explain that the Geneva Conventions must be applied equally to all parties and that no-one is above the law.  Moreover, UNMIK should seek to overcome the lack of public trust in the system by expanding this campaign to cultivate public confidence more generally. While public respect will only be truly secured with successful reforms that produce an effective and fair system, politicians and leaders of civil society need to value and promote judicial independence and freedom. Without that independence, the foundations of democracy in Kosovo will lack one of its most important pillars.

Pristina/Brussels, 12 September 2002

How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue

Online Event to discuss Crisis Group's report "Relaunching the Kosovo-Serbia Dialogue", in which we discussed what currently stands in the way of a new status quo and what it will take to relaunch the process with the Pristina elections in view.

Thirteen years after Kosovo broke away from Serbia, the two countries remain mired in mutual non-recognition, with deleterious effects on both. The parties need to move past technicalities to tackle the main issues at stake: Pristina’s independence and Belgrade’s influence over Kosovo’s Serbian minority.

In this conversation, we discussed what currently stands in the way of a new status quo and what it will take to relaunch the process with the Pristina elections in view.

How to Relaunch the Kosovo-Serbia Dialogue (Online Event, 28th January 2021)

Subscribe to Crisis Group’s Email Updates

Receive the best source of conflict analysis right in your inbox.