Sekretet publike te maqedonise: Si e permbys korrupsioni nje vend
Sekretet publike te maqedonise: Si e permbys korrupsioni nje vend
Table of Contents
  1. Executive Summary
Внимавајте на македонската криза..може да прерасне во нова балканска трагедија
Внимавајте на македонската криза..може да прерасне во нова балканска трагедија
Report 133 / Europe & Central Asia

Sekretet publike te maqedonise: Si e permbys korrupsioni nje vend

Korrupsioni në Maqedoni, sidomos në qarqe të larta të Qeverisë, është është në përmasa te gjera.

  • Share
  • Save
  • Print
  • Download PDF Full Report

PËRMBLEDHJA EKZEKUTIVE

Korrupsioni në Maqedoni, sidomos në qarqe të larta të Qeverisë, është është në përmasa te gjera. Evoluimi I tij ka kaluar nga eksploatimi pasiv ne koercion aktiv dhe arrin kapacitetin jo vetëm që të retardojë progresin ekonomik por edhe të ushqejnë krimin e organizuar, dhe më pastaj jostabilitetin politik dhe kolektiv. Në fakt, shteti ka arritur pikën që të funksionojë si një 'kaos' në çështje të rënsësishme, përderisa reketarët depërtojnë në në një kulturë cenzure.

Kjo sëmundje ka infektuar sistemin bankar si dhe strukturat qeveritare, duke bërë kështu Maqedoninë burrim dhe pikë tranzite pëër kontrabandën dhe kriminalitetit. Ky system inkurrajon administratën autokrate përderisa koekziston mjaft me komoditet me joefikasitetin dhe politizimin e gjyqësisë Kjo degradon moralin e Maqedonisë, duke lënë kështu shoqërinë civile në letargji ndërsa popullatën në përgjithësi në cinizëm.

Marrëveshja Kornizë e përmbyllur në Ohër, në gusht 2001 ndërpreu luftën që me të shpejtë shkonte kah një luftë civile, por marrëveshja mvaret nga mundësia e saj për të zhvilluar institucionet demokratike dhe ekonominë e tregut. Korrupsioni që edhe më tej vazhdon ta kapërdijë vendin në shumë mënyra është një aktivitet I përbashkët mes komuniteteve. Në pikën minimale, me të madhe po dëmton ekonominë dhe rrit shkallën e jostabilitetit shoqëror. Sidoqoftë, korrupsioni gjithashtu josh konspiracion të plotë mes liderëve etnikë për të rritur tensionet dhe luan një rol të rëndësishëm për të sjellur vendin në gjendje të gatshme për luftë. I lënë për t'u keqësuar dhe zgjeruar më tej, do të vazhdojë të shkatërrojë unitetin fragjil të Maqedonisë dhe që të sjellë efekte të rrezikshme me intenzitete të ndryshme në Ballkanin Perëndimor.

Fatkeqësisht, komuniteti ndërkombëtar jep vetëm pak indikacione që pranon se sa fort korrupsioni punon kundër objektivave fundamentale në Maqedoni. Zyrtarët zakonisht arsyetojnë Maqedoninë me frazën boshe ' korrupsioni është problem në të gjithë vendet në tranzicion'. Jo shpesh, zyrtarë të lartë ndërkombëtarë parashtrojnë kërkesa morale për Maqedoninë që të pastrojë punët e veta, por këto kërkesa asnjëherë nuk janë marrë më seriozitet. Disa herë, investitorë të huaj oportunistë e intensifikojnë problemin.

Strategjia tejet e dobët ndërkombëtare potencon 'procesin' dhe 'krijimin e kapaciteteve'- miratimin e ligjeve dhe trajnimin e zyrtarëve, siç thotë një zyrtar, 'për të zvogëluar mundësitë e korrupsionit'. Në ndërkohë, duhet vetëm pak përpjekje për të analizuar pse kjo qasje nuk ka arritur resultate kuptimplota, pse p.sh. prokurorët nuk veprojnë sipas të dhënave të shumta që posedojnë mbi korrupsionin or më saktë atje ku pretekstet e procedurës kriminale lejojnë që zyrtarët e korruptuar të vazhdojnë më tej dhe që fitimet e papastërta t'u mbeten atyre.

Komuniteti ndërkombëtar insiston në atë se Maqedonët marrin mbi vete 'pronësinë' e problemit (përgjegjësinë), përderisa 'pronarët' ende janë vetë ata- ata në pozita të larta qeveritare- të cilët vazhdojnë të dominojnë, eksploatojnë dhe rrezikojnë institucionet. Në rrethana aktuale, është naivitet dhe neglizhencë që të mbështetesh në vëzhgues të dobët vendorë siç është Ombudsman, Komisionin e ardhshëm Anti-Korrupsion, apo mediave dhe shoqërisë civile, për t'u ngritur vetëm kundër elitës së korruptuar. Me derrdhjen e parave në Maqedoni dhe pa insistuar për një përpjekje më serioze kundër korrupsionit, komuniteti ndërkombëtar thjeshtë po mbush vrimat në buxhet dhe si rastësisht vepron si një nga fasilitatorët e sistemit.

Shpesh diskutohet rreth asaj se ' nëse me ata merremi me pçështjen e korrupsionit atëherë ata s'do të angazhohen rreth implementimit të Marrëveshjes së Ohrit'. Por dështimi në këtë dëmton pikërisht marrëveshjen drejt së cilës diplomatët I kanë koncentruar energjitë e veta.

Këtu atëherë nevojitet një pikëpamje krejtësisht e ndryshme. Maqedonia nuk është' vetëm edhe një vend tjetër në tranzicion'' por një shtet me të vertetë të dobët me sfida të jashtme dhe të brendshme deri në vetë ekzistencën. Kjo do të thotë se korrupsioni sjell dëme specifike dhe se në fakt, Maqedonia ose mund të korrupsion të lartë ose stabilitet, por jo të dyjat.

Udhëzime të jashtëzakonshme duhen për këtë. Për të plotësuar programet aktuale për 'krijimin e kapaciteteve', komuniteti ndërkombëtar duhet të bëjë ndryshime fundamentale në qasjen e vet. Duhet të luajë rolin e katalizatorit dhe jo vetëm të një këshilltarit të thjeshtë dhe në mënyrë të guximshme të kërkojë reforma nëse mendojnë të vazhdojnë me asistencën financiare, dhe duhet të dakordohet për t'u fokusuar në përpjekjet e veta anti-korrupsionit në mënyrë retrospective dhe ndëshkuese, dhe jo thjesht potenciale dhe instructive. Edhe pse ky raport përmban shembuj specifikë, është shkruar me kujdes duke respektuar të drejtat e individitit. Sidoqoftë, ICG është e gatshme to diskutojë rreth një sërë çështjesh në më shumë hollësi nëse I kërkohet ta bëjë këtë korrektësisht, para strukturave të autorizuara qeveritare dhe legjislative.

Gjithashtu, përderisa ky raport ka të bëjë me të tashmen dhe të kaluarën e afërt dhe se mund të duket që koncentrohet në partitë tani në pushtet, korrupsioni është një aspekt I kulturës politike të vendit, dhe jo mbrojtëse eksklusivë të ndonjë grupi të veçantë. Për të qenë sulmi ndaj korrupsionit sa më efektiv, të gjitha partitë politike duhet të bashkojnë përpjekjet, së bashku me shoqërinë civile dhe komunitetin donator ndërkombëtar. Korrupsioni kategorikisht nuk është një çështje që I përket, apo që duhet të keqpërdoret për qëllime politike entuziaste., dhe do të ishte gabim I madh nëse besohet se ndërrimi I qeverisë me zgjedhjet e shtatorit 2002 automatikisht do ta largonte problemin.

Shkup/Bruksel, 14 gusht 2002

Executive Summary

Corruption in Macedonia, especially at high levels of government, is endemic. It has evolved from passive exploitation to active coercion and acquired the capacity not only to retard economic progress but also to feed organised crime and, in turn, political and communal instability. In effect, the state has come to function in important respects as a “racket”, while the racketeers thrive in a culture of impunity.

The disease has infected the banking system as well as the structures of government, making Macedonia both a source and a transit point for contraband and criminality. The system encourages autocratic administration while coexisting comfortably with inefficiency and politicisation of the judiciary. It saps Macedonian morale, leaving civil society enervated and the population at large cynical.

The Framework Agreement concluded at Ohrid in August 2001 cut short a rapidly evolving civil war but the agreement depends for its viability on the development of democratic institutions and a market economy. The corruption that eats away at the country is in many ways a cross-community, shared enterprise. At a minimum, it is highly damaging to the economy and increases the scope for social instability. However, it also invites outright collusion between ethnic leaders to heighten tensions and plays a substantial role in making the country ripe for conflict. Left to fester and spread, it will continue to erode Macedonia’s tenuous unity and send dangerous ripple effects throughout the Western Balkans.

Unfortunately, the international community gives few indications that it recognises how powerfully corruption works against its fundamental objectives in Macedonia. Officials typically excuse Macedonia with the empty phrase “corruption is a problem in all transition countries”. Occasionally, senior international officials issue high-minded demands for Macedonia to clean up its act, but these have never been seriously followed through. Opportunistic foreign investors sometimes exacerbate the problem.

The too frail international strategy emphasises “process” and “capacity building” – the passing of laws and the training of officials to, as one official says, “reduce the opportunities for corruption”. In the meantime, there is little effort to analyse why this approach has not produced meaningful results, why, for example, prosecutors do not act on ample evidence of corruption or precisely where criminal procedure loopholes allow corrupt officials to run free and keep their ill-gotten gains.

The international community insists that Macedonians take “ownership” of the problem, yet it is the “owners” themselves – those in powerful government positions – who continue to dominate, exploit and subvert its institutions. In current circumstances, it is both naïve and negligent to rely on weak indigenous watchdogs like the Ombudsman, the forthcoming Anti-Corruption Commission, or the media and civil society, to stand up alone to the corrupt elite. By pouring money into Macedonia without insisting on a serious anti-corruption effort, the international community is merely filling sink-holes in the budget and inadvertently acting as one of the system’s enablers.

The argument is often made that “if we push them on corruption, the government won’t cooperate on implementing Ohrid”. But failure to do so undermines the very agreement on which diplomats have concentrated their energies.

A dramatically different mind-set is needed. Macedonia is not “just another transition country” but an inherently weak state with external and internal challenges to its very existence. This means that corruption inflicts special damage and that, in effect, Macedonia can have either great corruption or stability but not both. Unconventional prescriptions are needed. To complement existing “capacity building” programs, the international community must incorporate fundamental changes in its approach. It must play the role of catalyst rather than simple adviser, unabashedly demanding reform if its financial assistance is to continue, and it must adopt a retrospective and punitive, not merely prospective and instructive, focus in its anti-corruption efforts.

Although this report contains specific examples, it has been written with care to respect the rights of individuals. ICG is prepared, however, to discuss a number of these matters in greater detail if requested to do so by appropriate, duly authorised governmental and legislative bodies.

Also, while this report deals with the present and recent past and so may seem to concentrate on the parties now in power, corruption is an aspect of the country’s political culture, not the exclusive preserve of any particular group. For an attack on it to be effective, all political parties need to join in the effort, along with civil society and the international donor community. Corruption is emphatically not an issue that belongs to or should be misused for partisan political purposes, and it would be a major mistake to believe that a change of government after the September 2002 elections will automatically sweep away the problem.

Skopje/Brussels, 14 August 2002

Op-Ed / Europe & Central Asia

Внимавајте на македонската криза..може да прерасне во нова балканска трагедија

На крајот на летото Македонија прогласи вонредна состојба и привремено ги затвори своите граници со Грција и Србија. Малата балканска нација се придружи на поголемиот дел од Европа во паничниот, слабо разгледан и лошо имплементиран одговор на трагедијата со азилантите. Македонија е ситен играч во таа криза, која што достигнува димензии на Voelkerwanderung – масовно движење на лица со размери невидени на континентот после падот на Римската Империја. Но, како што летото преминува во есен, Македонија мора брзо и конструктивно да ѝ пристапи на нејзината домашна криза или да ризикува насилни судири.

Таа рано годинава се соочи со два шока: скандал со прислушувани разговори кои што открија корумпирана апаратура во рацете на владеачката партија; и престрелка во етнички мешаното Куманово помеѓу полицијата и група вооружени етнички Албанци, од кои повеќето од Косово, која што резултираше со најголема регионална загуба на животи во последната деценија. Затоа што дискредитираните државни институции не можат да се справат сами, Европската Унија предводеше медијација која заврши со договор помеѓу четирите главни партии на 15ти јули. Со овој договор, тензиите се намалија доволно за Македонците да можат непречено да го искористат августовскиот одмор. Главните тестови, вклучувајќи пополнување на значителни пропусти и двосмислености, сега мора да се одработат. Ниту поновата историја, ниту пак знаците дека старите политики се враќаат на сцена, не оставаат многу простор за доверба.

Главната опозициона партија – Социјалдемократскиот Сојуз на Македонија (СДСМ), во февруари започна со објавување на извадоци од она што се нарекува нелегална програма за прислушкување, обезбедена од неидентификувани лица. Целта на масовното следење, од најмалку 2010 до 2014 година, биле илјадници лица, вклучувајќи ги скоро сите главни функционери на водечката и опозиционата партија. Делот од објавените прислушкувани разговори е фокусиран на разговори помеѓу високи функционери на владата во кои очигледно се заговара за местење избори, манипулирање судови, контролирање на печатот и казнување на непријателите. Многу од оние кои би требало да се справат со очигледните нелегалности се вмешани. 

Сред целата оваа ситуација, полициската акција во Куманово на 9ти мај доведе до престрелка која остави зад себе цела населба во рушевини, осум мртви полицајци и четиринаесет мртви меѓу вооружените напаѓачи, како и 37 ранети полицајци и околу 30 притворени напаѓачи. Голем дел од тоа што се случи таму остана неразјаснето, вклучувајќи го и планот на групата, нивните можни сојузници од двете страни на границата, како и деталите од полициската операција.

Етничките Албанци, кои сочинуваат скоро четвртина од македонското население, се огорчени од она што ти го сметаат за второкласен статус во држава водена од етнички Македонци. Тие очекуваа повеќе од Охридскиот рамковен договор од 2001 којшто стави крај на зародишот на граѓанска војна и имаше за цел да им даде поделба на моќ во унитарна држава. Засега нема голема волја за борба, но сè додека меѓуетничкиот мир не се покаже како одржлив, понатамошни откривања на прислушкуваните разговори или некој нов смртен инцидент може напредвидливо да ги зголеми ризиците.

Откако,после распаѓањето на Југославија, излезе релативно недопрена и после Договорот од Охрид, изгледаше дека Македонија гради модерна и транспарентна држава која ги интегрира етничките Албанци во општеството, но напредокот престана, односно се влоши после грчкото вето во 2008, кое поради нерешениот спор со името, на неодредено време ја блокираше македонската интеграција кон НАТО и ЕУ. Прислушкувањето, кое покажува дека владеачките партии се здобиле со моќ и привилегии преку корупција и криминал, драматично го компромитира и етнички-албанскиот партнер кој е во владеачката коалиција. Премиерот Никола Груевски (Демократска партија за македонско национално единство, ВМРО-ДПМНЕ), којшто негира каков било престап, и опозициониот лидер Зоран Заев играат покер со висок влог.

Јулскиот договор бара од Груевски, кој ја води земјата од 2006та, да даде оставка на 15ти јануари. Преодната влада, чии клучни министерства -вклучувајќи го и она за внатрешни работи - би биле водени од опозицијата која ќе има и право на вето при изборот на другите министри, како на пример оној за финансии, треба да ги подготви изборите кои ќе се одржат 100 дена подоцна, а две години предвремено - на 24ти април. Со ова би се задоволиле поголемите барања коишто изнесоа илјадници на улиците пролетва и на почетокот на летото: оставка на Груевски и предвремени избори.

Други клучни одредби на договорот ги обврзуваат партиите да ги подобрат институциите кои имаат клучна улога во спроведување на фер избори. Тука спаѓаат Изборната комисија, Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги, како и Бирото за јавна безбедност, Антикорупциската комисија, Управата за јавни приходи и независното судство, кои се од витално значење за идните реформи, без оглед на изборните резултати. Најважно од сè, партиите се согласија дека специјален јавен обвинител ќе биде одговорен за истрагите поврзани со она што беше откриено од прислушкуваните разговори.

Ова ветува многу, но граѓаните на Македонија, како и Европската Унија, знаат дека ѓаволот во Македонија се крие во деталите. Во 2012-2013, откако полицијата ги истера опструктивните пратеници на СДСМ, парламентот го одобри буџетот, СДСМ го бојкотираше Парламентот, а ЕУ стана медијатор на разговорите кои доведоа до договор за решавање на кризата, кој ВМРО првично го прифати, за подоцна да го нарече „тоалетна хартија“, и на крај истиот да не биде имплементиран. Тогаш Брисел испрати виши специјалисти во Скопје за да одржат притисок со цел подобро следење на договорот: Питер ван Хут, поранешен белгиски пратеник и ветеран на претходното фијаско, и Џејмс Хамилтон, поранешен директор на Јавното обвинителство на Ирска, исклучително искусен во помагање на Балканските држави околу владеењето на правото.

Нивната работа е отфрлена. Работните групи формирани од партиите во јули се среќаваат неколку пати, со незабележителни резултати. На повидок е договор околу процедурата за граѓанска иницијатива при регистрирањето за гласање, со цел да се избегнат скокотливите прашања за ревизија на избирачкиот список. Исто така се зборува за менување на начинот на кои се поделени седиштата во Парламентот. За сè друго, ВМРО и СДСМ ги задржаа своите позиции.

Без договор за кандидат до средината на септември, ЕУ ќе беше обврзана да назначи специјален јавен обвинител. Сепак, во последен момент, на 15ти септември, четирите најголеми партии за клучната позиција ја избраа Катица Јанева - непознат обвинител од провинцискиот град Гевгелија, која предава кривично и процесно право на Академијата за судии и јавни обвинители - и ѝ дадоа право сама да одлучи за својот тим и буџет. 

СДСМ го бојкотираше Парламентот, велејќи дека ВМРО со измама ги доби изборите во 2014та. Пред опозицијата да им се врати на своите седишта во Парламентот на 1ви септември, ВМРО усвои голем буџет, за кој СДСМ се сомнева дека ќе се користи за инвестирање во проекти кои би привлекле гласачи. Никој не изгледа заинтересиран да го разоткрие инцидентот во Куманово, што би можело да значи дека поплаките од еничките Албанци се повторно ставени настрана. Накратко, маневрите водат до заклучокот дека концептот на нулта-сума во политиката не сменил многу.

Македонската политика веќе долго се дефинира со острите спротивставувања на ВМРО и СДСМ. Во поголем дел составени од етнички Македонци, и двете партии веруваат дека со правото на водење на земјата, добиваат и право да земат сè, односно настојуваат да го гледаат изборниот успех како дозвола да ја користат државата за свој личен профит.

Освен во периодот од 2006та до 2008ма година, во политиката на етничките Албанци доминира Демократската унија за интеграција (ДУИ), член на владеачката коалиција било тоа со ВМРО или со СДСМ, навидум уште откако беше формирана како политичко движење од страна на ветераните на бунтот во 2001ва. Годините поминати со поранешните непријатели ѝ одзедоа голем дел од бунтовничкиот кредибилитет, а истата е и дел од прислушкуваните разговори во кои се покажува дека соработувала со партнери кои ги омаловажуваат Албанците. Промовирањето на визија за македонски идентитет од страна на Груевски ги остави Албанците да се чувствуваат како странци во туѓа куќа, а нивното незадоволство од одбраната на интересите на заедницата од страна на ДУИ – порасна.
Изборите се одликуваат со измама и повремено насилство. СДСМ ја обвинува ВМРО за корупција и авторитаризам; ВМРО одговара дека кога СДСМ беше на власт, не беше ништо подобра. 

Однадвор владата се гледа како влада чии возови се навреме, но која владее преку страв и заплашување и ја нарекува опозицијата слаба и неорганизирана.
Прислушкуваните разговори, што ЕУ експертите ги сметаат за автентични, покажуваат нелегално следење од невидени размери. Стотици илјади снимки се фокусирани на клучна група од 4000-5000 лица, но разговорите вклучуваат околу 20000 лица во целост. ЕУ експертите заклучија дека очигледниот криминал и корумпирано однесување вклучуваат:

„...очигледна директна вклученост на високи владини и партиски функционери во нелегални активности вклучувајќи изборна измама, корупција, злоупотреба на моќ и авторитет, конфликт на интереси, уцена, ... притисок на државни службеници да гласаат за одредена партија под закана дека ќе бидат отпуштени, ... сериозни прекршувања на постапката за јавни набавки со цел нелегално да се профитира, непотизам и кронизам;... неприфатлива политичка вмешаност [со] судии, како и вмешаност со други наводно независни институции за добивање лична или партиска предност.“

Владата на Груевски не е пионер во корумпираност или во државна контрола во Mакедонија. Практиката на корупција беше вообичаена и за претходните влади, вклучувајќи ја и админстрацијата на СДСМ од 2002 до 2006. Функционерите на ВМРО велат дека, во најлош случај, не го подобриле системот, но, за разлика од СДСМ, имаат способна влада која ја зголеми стапката на вработеност и изгради националната гордост.

ДУИ е во тешка ситуација. И покрај отворениот национализам на ВМРО, ДУИ гледа мала разлика помеѓу Груевски и Заев кога станува збор за интересите на етничките Албанци. Затоа што моментално е на власт, првиот се смета за подобар партнер во некои погледи. Но, влијанието на ДУИ не е ни одблиску она што нејзините поддржувачи го посакуваат. Груевски им додели само скромен дел од буџетот и работните места, но не и национална политика или власт. Повеќето етнички Албанци сакаат целосна имплементација на Охридскиот договор, онака како што тие го гледаат: употреба на нивниот јазик во целата држава, еднаков пристап до добри работни места и значајна улога во водењето на државата. Заедниците се повеќе живеат одделни животи,комуцирајќи малку меѓу себе. Големата сиромаштија владее во областите каде живеат етничките Албанци.

Кризата зеде замав после инцидентот во Куманово. Овој инцидент рашири теории на заговор, меѓу кои и една што доби на популарност кај Албанците и про-опозиционите етнички Македонци – дека владата го исценирала настанот за да го пренасочи бесот од прислушкувањето кон погодна етничка цел.
Многу работи се несигурни: целта на борците, дали некои од нив уште се на слобода или не, нивната поврзаност, доколку таква постои, со македонските власти, способноста да се оперира неказнето на двете страни на границата, и силите што беа распоредени за да се справат со групата. Министерството за внатрешни работи брзо ја одобри операцијата, но ова беше недоволно.
Има неколку јасни работи што загрижуваат. Високите слоеви на моќ во Косово и Македонија знаеле за групата со месеци; многу нејзини членови имале претходно искуство со борење во Македонија. Неколку од нив биле и осудувани таму за прекршоци како грабеж и убиство, но сепак се движеле непречено; групата „ја третирала Македонија како свој сопствен двор“, како што кажа еден дипломат.

Постојат и многу гласини дека некои членови се поврзани со криминал, а посебно со дрога или со македонските безбедносни служби. За поранешните борци, овие приказни ја оддалечуваат групата од наративот за борбата на етничките Албанци, портретирајќи ги како маргинални играчи или криминалци.

Се вели дека клучните членови на групата го отфрлаат договорот од Охрид и дека бараат Македонија да се преуреди во федеративна држава со албанска единица. Ако нивната цел беше да предизвикаат бунт, погрешиле во пресметките. Според сите овогодинешни испитаници на нашата организација, Групата за меѓународни кризи, етничките Албанци немаат никаква желба за повторување на конфликтот. Но Куманово е трауматизирано, а политичката криза што ја обзема земјата претставува сериозен предизвик и за водството на етничките Албанци, чиј кредибилитет е нарушен поради долгите години поминати со корумпирани влади. Влошувањето на оваа криза или уште еден смртен инцидент, без разлика на неговото потекло, може брзо да ги смени ставовите.

Главните проблеми на кризата ќе опстанат и после изборите. Потребно е нешто пофундаментално од менување на местата меѓу политичарите за да може да се пристапи кон она што прислушкуваните разговори го открија, како и кон цинизмот на системот. Дотогаш, Македонија останува ранлива и чувствителна на политичко балансирање со безбедноста до границите на војна и насилни изблици како настанот од Куманово.

Сепак, вели Ерван Фуере, поранешниот Специјален Претставник на ЕУ за Македонија, „да се има само одредници [на патот кон реформи] е бесполезно“,„затоа што политичарите во Скопје се искусни во ’прифаќање понуди, но не и во нивно имплементирање’. ЕУ мора ригорозно да го надгледува она што политичарите ќе го прават во периодот до изборите. 

Нема да биде доволно само да се назначи специјалниот обвинител. Тој функционер мора да поседува не само теоретски широки моќи кои се неопходни за да се извршат задачите зададени со договорот од јули, туку и ресурси за да ги употреби истите. Истрагата треба да добие и техничка помош, која најдобро може да се обезбеди од експерти од ЕУ и од САД. 

ЕУ не треба само да надгледува и да обезбеди експертиза, туку и да ги поврзе процесот на реформи и дијалогот за членство кој се води со главните политички партии и граќанското општество, вклучувајќи го и годишниот извештај за напредокот на земјата-кандидат што Европската Комисија го издава. Потребна е и дополнителна вклученост после април, со мониторинг поекстензивен од оној што е потребен за препораките на земјите-кандидати, сè додека Европската Комисија не е убедена дека напредокот е вистински.

Куманово е посебен проблем, што партиите не би смееле да го игнорираат. Сериозна истрага можа да ги потисне стравовите, да ги расчисти околностите, да го намали ризикот од повторување и да превенира киднапирања за лажни политички или етнички наративи.
Оваа криза покажува дека Македонија е помалку демократија со тешкотии отколку земја на која и треба транзиција кон демократија, нејзините партии често даваат впечаток дека имаат помалку проблеми со преземањето на државата, отколку со тоа кому таа ситуација користи. 

Денес, само мал дел од заедницата на етничките Албанци е подготвен на борба, но многу од нив се разочарани од имплементацијата на Охридскиот договор и се согласуваат со целите кои ги мотивираа некои од напаѓачите во Куманово.
Итно се потребни реформи, поголеми од предвремените избори. Репутацијата на Македонија дека таа е земја скоро и на чело на Западен Балкан е разнишана. Земјата има модерна законодавна и регулаторна рамка која е свртена нанадвор и со тоа ја остава непотистичката машинерија недопрена, до стапка која ги надминува сличните дисфункции во регионот, посебно во Црна Гора и Србија.

Ова е главниот проблем за ЕУ; Македонија разви имунитет кон лековите кои си ги препишува. Знае како формално да го имплементира она што се бара од неа, но и како да се осигура тоа да не направи голема разлика.

Може да е потребено да се помине по патот на слепи обиди и случајни успеси за да се развијат подобри терапии, но третманот веќе одамна требаше да почне и нема реална шанса целосно и сам да се администрира. Влијанието на ЕУ е помало од она што некогаш изгледаше дека е затоа што членството не е на повидок, но Брисел сè уште има најголемо влијание и задржува безбедносни интереси при помагањето со трансформациските промени. Американски помошник-државен секретар беше во Скопје токму пред договорот од јули; Американскиот Амбасадор треба да продолжи да дава поддршка.

Договорот од јули треба да оживее есенва, но исто така треба да доведе до креативна и наметлива соработка со државните власти во надгледувањето на она што навистина се случува со ветените реформи. Брисел треба да се воздржи од ставање каков било печат за одобрение сè додека нема солидна основа за тоа. Мора одблиску да се внимава, затоа што скептичното внимание на политичко ниво носи неприфатлив ризик од уште една балканска трагедија.

This article first appeared in NovaTV.

Subscribe to Crisis Group’s Email Updates

Receive the best source of conflict analysis right in your inbox.