icon caret Arrow Down Arrow Left Arrow Right Arrow Up Line Camera icon set icon set Ellipsis icon set Facebook Favorite Globe Hamburger List Mail Map Marker Map Microphone Minus PDF Play Print RSS Search Share Trash Crisiswatch Alerts and Trends Box - 1080/761 Copy Twitter Video Camera  copyview Youtube
Report 223 / Europe & Central Asia

Serbia dhe Kosova: Rruga drejt Normalizimit

  • Share
  • Save
  • Print
  • Download PDF Full Report

Përmbledhje Ekzekutive

Kosovës i rrëshqiti toka nën këmbë në dhjetor të vitit 2012. Pas vitesh pozimi, të ndërprera shpërthimet e dhunës, Serbia dhe Kosova filluan të zbatonin një marr­ëveshje shumë të rëndësishme për kontrollin kufitar, hapjen e pikave të përbashkëta në kalimet kufitare të cilat kanë qenë të barrikaduara, të rrethuara ose të djegura plotësisht, thuajse gjatë gjithë kohës këto dy vitet e fundit. Tashmë, në agjendën e dialogut të lartë dypalësh, të lehtësuar nga Bashkimi Evropian (BE) janë futur çështje më të rëndësishme, si gjykatat, policia dhe strukturat komunale në veriun e Kosovës me shumicë serbe. Udhëheqësit e të dy shteteve duken më të gatshëm se kurrë për të arritur në një kompromis, por serbët e veriut të Kosovës kundërshtojnë me forcë integrimin, dhuna në nivel qytetar është në rritje, nacionalistët e Kosovës janë të tensionuar, dhe mjafton një shkëndijë për të nxitur sherre ndër-komunale. Beogradi dhe Prishtina duhet të shfrytëzojnë këtë rast për t’u përfshirë në diskutime themelore për transformimin e strukturave ekzistuese në Veri, dhe të ofrojnë një rajon vetë-qeverisës që përshtatet brenda juridiksionit të Kosovës, bazuar në apli­ki­min me fleksibilitet të elementeve të planit të Ahtisarit.

Kosova dhe Serbia vazhdojnë të mos jenë dakord për shumë gjëra. Për Prish­tinën, negociatat synojnë pranimin nga ana e serbëve e planit të Ahtisarit – korniza e hartuar fillimisht nga Marti Ahtisari, ish i dërguari special i Kombeve të Bashkuara – i cili përcaktoi strukturën e brendshme dhe shtetësinë e Kosovës. Për Beogradin, bisedimet lidhen me rishqyrtimin dhe përmirësimin e marrëveshjeve që i kon­si­de­ron si të mangëta apo të papranueshme, siç është plani i Ahtisarit. Ndasia midis dy palëve u zmadhua gjatë viteve të tëra me shumë pak kontakt të drejtpërdrejtë, mosbesim të shtuar dhe politika të brendshme jokoherente. Do të jetë e vështirë që të gjendet një lundrim i sigurt nëpër këto ujëra, por zhvillimet e kohëve të fundit janë shpresëdhënëse pasi rezultatet në fazat e hershme të bisedimeve e kanë shkrirë disi ngrirjen e përbashkët. Kohët e fundit Serbia kaloi një prag përmes afirmimit, së paku në mënyrë të pashprehur, të integritetit territorial të Kosovës dhe juridiksionit mbi veriun, edhe pse ende e mohon pavarësinë e saj. Të dy kryeqytetet duket se e kanë përjashtuar përdorimin e forcës për të arritur zgjidhje për mosmarrëveshjen e tyre politike.

Depërtimi ishte rezultati i parë i prekshëm i bisedimeve midis dy kryeministrave që u mbajt nën kujdesin e Catherine Ashton, kryesuesja e politikës së huaj të BE-së. Deri më tani, këto takime kanë qenë kryesisht për t’u njohur me njëri-tjetrin dhe për marrjen e vendimeve të përshtatura më herët nga ekspertët. Ka qenë e mundshme që të kornizohen rezultatet në mënyrë paksa të dyanshme, aq sa për të lejuar të dyja palët që të mbajnë parimet e tyre rreth statusit të Kosovës. Megjithatë, kësaj periu­dhe po i afrohet fundi. Do të jetë më e vështirë që të mbahet dyanësi gjatë çështjeve të agjendës në vijim, të cilat kanë të bëjnë me ligjin dhe institucionet që do të sun­dojnë në veriun e Kosovës.

Në dhjetor 2012, shtetet anëtare të BE-së vendosën kushte të forta, të lidhura ngushtë me normalizimin gradual të marrëdhënieve të tyre dypalëshe për Serbinë dhe Kosovën, që të përparojnë në lidhje me rrugën e tyre drejt hyrjes në BE. Për të filluar negociatat për anëtarësim, Serbisë iu kërkua që të dorëzonte në formë pro­gresive strukturat e sigurisë dhe drejtësisë në veri të Kosovës në bashkëpunim me Kosovën. Kjo nënkupton progres substancial në diskutimet mbi atë se si duhet të menaxhohen gjykatat lokale, policia dhe komunat. Ndërkohë që këto institucione gjenden jashtë kontrollit të Prishtinës, mund të gjenden zgjidhje që mund të afir­mojnë unitetin shtetëror, ndërkohë që serbët vendorë lejohen që të ruajnë ndjenjën e tyre të pronësisë.

Transformimi i strukturave veriore në trupa vetëqeverisës që futen në juri­dik­sionin e Kosovës, mund të shtrojë rrugën për t’i ofruar veriut një strukturë të veçantë si pjesë zgjidhjes së përgjithshme. Mund të arrihet shumë përmes aplikimit fleksibël të planit të Ahtisarit në lidhje me policinë, gjykatat dhe qeverisjen rajonale. Njëri nga parimet duhet të jetë që kufijtë e Kosovës mbeten të paprekur; një tjetër duhet të jetë që veriu të qeverisë veten siç dëshiron kur bëhet fjalë për çështje me interes komuniteti, për aq kohë sa nuk dëmton integritetin territorial të Kosovës. Prishtina po ashtu kërkon afirmimin e statusit të saj si shtet i pavarur, të cilin Beogradi e kun­dërshton fuqimisht. Megjithatë, edhe këtu ka vend për kompromis, pasi Serbia mund të heqë bllokadën që i ka vendosur anëtarësimit të Kosovës në organizata rajonale dhe ndërkombëtare, si dhe pjesëmarrjen në ngjarjet ndërkombëtare sportive dhe kulturore. Këto janë çështje komplekse dhe shumë të ndjeshme detajet e të cilave mund të përpunohen gradualisht, krahas me proceset hyrëse në BE të Kosovës dhe Serbisë.

Por dialogu gjendet tashmë në pikë vendimtare. Pozicionet e Beogradit dhe Prish­tinës për veriun e Kosovës nuk kanë qenë kurrë më pranë. Nëse ata mund të fina­lizojnë marrëveshjet për kufijtë dhe të bëjnë progres të qëndrueshëm në bisedimet për institucionet qeverisëse dhe sundimin e ligjit në veri, përpara samitit të Këshillit Evropian në qershor 2013, BE-ja është e gatshme t’i shpërblejë të dy. Për Kosovën, negocimi për Marrëveshjen për Stabilizim Asociim me Bashkimin Evropian, do t’i forconte pozitën e saj në procesin e hyrjes në BE po aq fort sa edhe pjesës tjetër të rajonit. Për Serbinë, fillimi i negociatave formale për anëtarësim do të paraqiste një shtytje të madhe në përpjekjet për reformim. Së bashku me hyrjen e Kroacisë në BE në korrik, këto arritje do të shpërndaheshin përgjatë gjithë Ballkanit perëndimor. Por nëse bisedimet dështojnë gjatë muajve në fillim, politikat e shteteve të BE-së do të diktonin një pauzë të gjatë të cilës koalicionet e brishta në Beograd dhe Prishtinë, nuk do të mund t’i mbijetonin, dhe dhuna në nivel qytetarësh që po përhapet në rajon në fillim të 2013, mund të përshkallëzohet. Një mundësi premtuese si kjo, mund të mos vijë sërish shpejt, madje mund të mos përsëritet më.

Prishtinë/Beograd/Bruksel, 19 shkurt 2013

Serbia's Changing Political Landscape

On 11 July 2004, Boris Tadic was inaugurated as Serbia's first president since December 2002. Voters chose Tadic in the second round of the election, on 27 June, by a vote of 53 per cent over the ultra-nationalist Tomislav Nikolic of the Serbian Radical Party (SRS). Tadic's victory suggests that a slim majority of the electorate wants to see Serbia on a pro-European reform course.

  • Share
  • Save
  • Print
  • Download PDF Full Report

I. Overview

On 11 July 2004, Boris Tadic was inaugurated as Serbia's first president since December 2002. Voters chose Tadic in the second round of the election, on 27 June, by a vote of 53 per cent over the ultra-nationalist Tomislav Nikolic of the Serbian Radical Party (SRS).[fn]In the first round, 47.7 per cent of the electorate voted and 48.7 per cent in the second round. Three previous elections (29 September and 13 October 2002, 8 December 2002, and 16 November 2003) were annulled due to insufficient voter turnout. Subsequent changes in the election law removed the requirement for a 50 per cent voter turnout and made it possible for this election to succeed.Hide Footnote  Tadic's victory suggests that a slim majority of the electorate wants to see Serbia on a pro-European reform course. However, the Radicals' strong showing demonstrates that Serbia's electorate is deeply divided, and a pro-reform course should not be taken for granted, particularly if economic difficulties continue. Most importantly, the top three vote-getters in the first round of the presidential election came from parties that were not part of the government and did not support it in parliament.

Since the election, Tadic has indicated that he will support the government of Premier Vojislav Kostunica, thereby reducing the influence of the Socialist Party (SPS). However, the office of president holds little authority over day-to-day policy-making, and Tadic's election may not necessarily translate into real change for Serbian politics. The election leaves Serbia's minority government highly vulnerable to pressure from the nationalist right as well as the pro-European centre. Upcoming country-wide municipal elections and provincial elections in Vojvodina -- both scheduled for September -- will be seen by the government as a crucial test for possible early parliamentary elections.

Despite Tadic's election, the Serbian government appears reluctant to restart cooperation with the war crimes tribunal in The Hague (International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia [ICTY]). Rhetoric and ever-increasing international pressure aside, it is uncertain if anyone sought by the ICTY will be arrested or transferred prior to the September elections. Reform legislation has stalled, and relations with minorities in the ethnically mixed Vojvodina province have worsened noticeably and could be subject to further deterioration.

In this presidential election, Serbia's electorate demonstrated increased sophistication and signalled that it is no longer obsessed with the politics of nationalism. The economy dominated the election debate -- neither Kosovo nor the ICTY played a significant part in the campaign rhetoric. Both the first and second rounds of the election signalled broad disenchantment with the transition process and with politics as usual. But the emergence of a new face from the oligarchy -- one-time Milosevic crony Bogoljub Karic -- as an increasingly powerful political force sends a powerful message to Belgrade's self-absorbed political elites of possible populist trends in the future.

Belgrade/Brussels, 22 July 2004