icon caret Arrow Down Arrow Left Arrow Right Arrow Up Line Camera icon set icon set Ellipsis icon set Facebook Favorite Globe Hamburger List Mail Map Marker Map Microphone Minus PDF Play Print RSS Search Share Trash Crisiswatch Alerts and Trends Box - 1080/761 Copy Twitter Video Camera  copyview Youtube
Report 223 / Europe & Central Asia

Srbija i Kosovo: Put ka normalizaciji

  • Share
  • Save
  • Print
  • Download PDF Full Report

Izvršni izveštaj

Zatreslo se tlo pod nogama na Kosovu decembra 2012. Posle godina pozicioniranja, ispresecanih izbijanjim nasilja, Srbija i Kosovo počeli su da implementiraju sporazum o granici u graničnu kontrolu otvarajući zajedničke prelaze na prelazima zabarikadiranim na razne načine, koji su zaobilaženi ili spaljivani do temelja najvećim delom poslednje dve godine. Veći problemi, uključujuči sudove, policiju i opštinske strukture u većinsko srpskom Severnom Kosovu, sada su na dnevnom redu bilateralnog dijaloga na visokom nivou posredstvom Evropske Unije (EU). Lideri obe države izgledaju spremniji za kompromis nego ikad, ali se Srbi sa severa Kosova čvrsto protive integraciji, nasilje na nižim nivoima raste, kosovski nacionalisti su napeti, i iskra bi mogla da pokrene međuzajedničke sukobe. Beograd i Priština bi trebalo da iskoriste ovu šansu da se uključe u suštinsku diskusiju o transformaciji postojećih struktura na Severu i da ponude samoupravljanje regiji koja potpada pod jurisdikciju Kosova na bazi fleksibilne primene nacrta Ahtisarijevog plana.

Kosovo i Srbija se još uvek ne slažu oko mnogo čega. Za Prištinu, cilj pregovora je prihvatanje, od strane Srba, Ahtisarijevog plana – nacrta koji je prvobitno smislio Martti Ahtisaari, bivši specijalni izaslanik UN – koji je postavio internu strukturu i položaj države Kosova. Za Beograd, razgovori se tiču revizije ili unapređenja sporazuma koje smatra pogrešnim ili neprihvatljivim, kao što je Ahtisarijev plan. Jaz između strana proširio se tokom godina sa malo direktnog kontakta, velikog nepoverenja i žustre unutrašnje politike. Kretanje sigurnim putom kroz te vode biće teško, ali skoriji razvoj daje nadu pošto su rezultati u ranim fazama razgovora raskravili nešto međusobne rigidnosti. Srbija je u skorije vreme prekoračila prag priznajući, makar implicite, teritorijalni integritet Kosova i jurisdikciju nad Severom, iako i dalje poriče njegovu nezavisnost. Izgleda da su obe prestonice odbacile upotrebu sile kao sredstva rešavanja njihovog političkog sukoba.

Ovaj izveštaj osvrće se na tehnički dijalog koji se sprovodi uz pomoć EU od marta 2011., i dalje, na naredne faze političkih razgovora na višem nivou koji su počeli u oktobru 2012. Strane su rešile neke političke probleme: trgovinske odnose, učešće u regionalnim sastancima i međusobno priznavanje diploma. Drugi – slobodno kretanje lica, lična dokumenta, kancelarije za vezu, civilni registar i evidencija imovine – su teški, ali neki rezultati su evidentni. Razgovori o telekomunikacijama i energiji nisu doveli do do sporazuma, a o emotivnim temama, kao što su nestale osobe, tek treba da se raspravlja. Otvaranje dva granična prelaza sa zajedničkim upravljanjem u decembru najsvetlije je postignuće do danas i potencijalno je bitno; način upravljanja granicom dodiruje skoro svaki aspekt sukoba Kosovo-Srbija, od svakodnevno praktičnih do fundamentalnih problema statusa i nezavisnosti. Ipak, strane tek treba da finalizuju detalje, posebno u vezi sa carinskom kontrolom, a policijama Kosova i EU (EULEX) se i dalje mora odobriti potpuna sloboda kretanja kako bi stizale do granice sa Srbijom i obavljale svoje dužnosti.

Proboj je bio prvi opipljiv rezultat razgovora između dvojice premijera kome je domaćin bila Ketrin Ešton, šef EU za spoljnu politiku. Do sada, cilj tih sastanaka, uglavnom, je bilo međusobno ispipavanje i donošenje odluka u vezi sa sporazumima koje su ranije nacrtali eksperti. Bilo je moguće zapakovati rezultate dovoljno nedvosmisleno da se dozvoli obema stranama da se drže svojih principa koji se tiču statusa Kosova. Ipak, taj period se završava. Biće teže održati nedvosmislenost u vezi sa sledećim tačkama dnevnog reda koje se bave time čiji će zakoni i institucije vladati severnim Kosovom.

Decembra 2012. države članice EU postavile su teške uslove blisko vezane za postepenu normalizaciju njihovih bilateralnih odnosa da bi Srbija i Kosovo napredovali na svom putu ka prijemu u EU. Da bi započela pregovore o članstvu, od Srbije je traženo da progresivno obezbedi strukture bezbednosti i pravde na severnom Kosovu u saradnji sa Kosovom. Ovo znači učiniti značajni napredak u vezi sa tim kako treba upravljati lokalnim sudovima, policijom i opštinama. Iako su ove institucije trenutno van kontrole Prištine, mogu se pronaći rešenja koja će potvrditi jedinstvo države istovremeno dozvoljavajući lokalnim Srbima da zadrže osećaj svojine.

Transformacija severnih struktura u samoupravna tela koja potpadaju pod jurisdikciju Kosova mogu otvoriti put kojim se Severu nudi poseban aranžman kao deo ukupnog rešenja. Mnogo se može postići fleksibilnom primenom Ahtisarijevog plana u vezi sa policijom, sudovima i regionalnom vladom. Jedan od principa trebalo bi da bude da granice Kosova ostanu netaklnute; drugi bi trebalo da bude taj da Sever upravlja sobom po sopstvenoj želji kada je reč o pitanjima interesa zajednice, ukoliko ovo ne ugrožava teritorijalni integritet Kosova. Priština takođe želi da se potvrdi njihov status kao nezavisne države, što Beograd trenutno odlučno odbija. Pa čak i ovde postoji mesto za kompromis kako Srbija prestaje da blokira članstvo Kosova u regionalnim i međunarodnim organizacijama i učešće u međunarodnim sportskim i kulturnim događajima. Ovo su kompleksna, veoma emotivna pitanja čiji se detalji mogu razrađivati postepeno u korak sa procesima napredovanja Kosova i Srbije ka primanju u EU.

Ali, dijalog je sada na odlučujućoj tački. Pozicije Boegrada i Prištine po pitanju severnog Kosova nikada nisu bile bliže. Ako mogu finalizirati sporazume u vezi sa granicom i učine istinski napredak u razgovorima oko vladajućih ijstitucija i vladavini prava na Severu pre Saveta Evrope (samit) koji će biti u junu 2013., EU je spremna da ih oboje nagradi. Za Kosovo, pregovori sa Evropskom Unijom o Sporazumu o stabilizaciji i pridruživanju utemeljili bi ga isto toliko čvrsto kao i ostatak regiona koji je u procesu pridruživanja. Za Srbiju, početak pregovora o formalnom pridruživanju bio bi veliki posticaj naporima u reformama. Ovo bi, zajedno sa prijemom Hrvatske u EU u julu, ustalasalo zapadni Balkan. Ali ako razgvori propadnu u narednih nekoliko meseci politika država članica EU diktirala bi dugu pauzu koju krhke koalicije Beograda i Prištine možda neće preživeti, a nasilje na nižim nivoima koje je mučilo region početkom 2013. može se pogoršati. Tako obećavajuća prilika se možda neće uskoro ukazati, ako će uopšte.

Priština/Beograd/Brisel, 19. februar 2013.

Promenljivi politički pejzaž Srbije

On 11 July 2004, Boris Tadic was inaugurated as Serbia's first president since December 2002. Voters chose Tadic in the second round of the election, on 27 June, by a vote of 53 per cent over the ultra-nationalist Tomislav Nikolic of the Serbian Radical Party (SRS). Tadic's victory suggests that a slim majority of the electorate wants to see Serbia on a pro-European reform course.

  • Share
  • Save
  • Print
  • Download PDF Full Report

I. Overview

On 11 July 2004, Boris Tadic was inaugurated as Serbia's first president since December 2002. Voters chose Tadic in the second round of the election, on 27 June, by a vote of 53 per cent over the ultra-nationalist Tomislav Nikolic of the Serbian Radical Party (SRS).[fn]In the first round, 47.7 per cent of the electorate voted and 48.7 per cent in the second round. Three previous elections (29 September and 13 October 2002, 8 December 2002, and 16 November 2003) were annulled due to insufficient voter turnout. Subsequent changes in the election law removed the requirement for a 50 per cent voter turnout and made it possible for this election to succeed.Hide Footnote  Tadic's victory suggests that a slim majority of the electorate wants to see Serbia on a pro-European reform course. However, the Radicals' strong showing demonstrates that Serbia's electorate is deeply divided, and a pro-reform course should not be taken for granted, particularly if economic difficulties continue. Most importantly, the top three vote-getters in the first round of the presidential election came from parties that were not part of the government and did not support it in parliament.

Since the election, Tadic has indicated that he will support the government of Premier Vojislav Kostunica, thereby reducing the influence of the Socialist Party (SPS). However, the office of president holds little authority over day-to-day policy-making, and Tadic's election may not necessarily translate into real change for Serbian politics. The election leaves Serbia's minority government highly vulnerable to pressure from the nationalist right as well as the pro-European centre. Upcoming country-wide municipal elections and provincial elections in Vojvodina -- both scheduled for September -- will be seen by the government as a crucial test for possible early parliamentary elections.

Despite Tadic's election, the Serbian government appears reluctant to restart cooperation with the war crimes tribunal in The Hague (International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia [ICTY]). Rhetoric and ever-increasing international pressure aside, it is uncertain if anyone sought by the ICTY will be arrested or transferred prior to the September elections. Reform legislation has stalled, and relations with minorities in the ethnically mixed Vojvodina province have worsened noticeably and could be subject to further deterioration.

In this presidential election, Serbia's electorate demonstrated increased sophistication and signalled that it is no longer obsessed with the politics of nationalism. The economy dominated the election debate -- neither Kosovo nor the ICTY played a significant part in the campaign rhetoric. Both the first and second rounds of the election signalled broad disenchantment with the transition process and with politics as usual. But the emergence of a new face from the oligarchy -- one-time Milosevic crony Bogoljub Karic -- as an increasingly powerful political force sends a powerful message to Belgrade's self-absorbed political elites of possible populist trends in the future.

Belgrade/Brussels, 22 July 2004