icon caret Arrow Down Arrow Left Arrow Right Arrow Up Line Camera icon set icon set Ellipsis icon set Facebook Favorite Globe Hamburger List Mail Map Marker Map Microphone Minus PDF Play Print RSS Search Share Trash Crisiswatch Alerts and Trends Box - 1080/761 Copy Twitter Video Camera  copyview Whatsapp Youtube
Τουρκία και Ελλάδα: Καιρός να Επιλυθεί η Διένεξη στ
Τουρκία και Ελλάδα: Καιρός να Επιλυθεί η Διένεξη στ
How to Defuse Tensions in the Eastern Mediterranean
How to Defuse Tensions in the Eastern Mediterranean

Τουρκία και Ελλάδα: Καιρός να Επιλυθεί η Διένεξη στ

  • Share
  • Save
  • Print
  • Download PDF Full Report

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Οι σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας έχουν πλέον εξομαλυνθεί σε σχέση με τις εποχές όπου οι δύο σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ έφτασαν σε τρεις περιπτώσεις πολύ κοντά σε μια μεταξύ τους σύρραξη εξαιτίας των εντάσεων πάνω από το Αιγαίο. Το εμπόριο, οι επενδύσεις, η αμοιβαία συνεργασία και ο τουρισμός έχουν θέσει στο περιθώριο επί μέρους ζητήματα όπως το Κυπριακό, το οποίο πρώτο τροφοδότησε τη διένεξη στο Αιγαίο στις αρχές του 1970. Οι συχνές διμερείς συνομιλίες και η ανεπίσημη παύση από πλευράς Τουρκίας των στρατιωτικών υπερπτήσεων πάνω από τα ελληνικά νησιά κατά το 2011 καταδεικνύουν ότι η περίοδος αυτή μπορεί να είναι κατάλληλη για την εξεύρεση μιας λύσης. Η νέα ισχυρή κυβέρνηση της Τουρκίας, η οποία εξελέγει τον Ιούνιο, ενδιαφέρεται να επιδιώξει την περαιτέρω αναγνώρισή της ως υπεύθυνη περιφερειακή δύναμη, επιλύοντας τα προβλήματά της με τις γείτονες χώρες και υπερπηδώντας τα εμπόδια για την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Με την Αθήνα να χρειάζεται, εν μέσω οικονομικής κρίσης, οποιαδήποτε οικονομική βοήθεια και τη μέγιστη δυνατή ασφάλεια, αυτή η μη αναγκαία και δυνητικά επικίνδυνη διένεξη θα πρέπει να επιλυθεί. Μια καλή στρατηγική προϋποθέτει μια σειρά από συγχρονισμένα βήματα που θα προετοιμάσουν αντίστοιχα την κοινή γνώμη σε αμφότερες τις πλευρές και θα οδηγήσουν σε μια αμοιβαία συμφωνία, η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει, σε περίπτωση που κριθεί αναγκαίο, και μια ενδεχόμενη προσφυγή σε διεθνή δικαστήρια.

Παρά τη σχετική ηρεμία των τελευταίων χρόνων, η οποία είχε ως αποτέλεσμα να μην συγκαταλέγεται το Αιγαίο στα φλέγοντα ζητήματα που έχει να αντιμετωπίσει η διεθνής κοινότητα, ο κίνδυνος της αναζωπύρωσης εξακολουθεί να υφίσταται. Οι Έλληνες ανησυχούν για την ασφάλεια των εκατοντάδων νησιών που είναι πολύ εγγύτερα στην Τουρκία παρά στην ηπειρωτική χώρα. Οι Τούρκοι φοβούνται το ενδεχόμενο να αποκοπούν από το μεγαλύτερο μέρος του Αιγαίου και των ανοιχτών θαλασσών σε περίπτωση που η Ελλάδα επεκτείνει μονομερώς τα χωρικά της ύδατα και καθιερώσει νέες θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας της. Οι διαπραγματεύσεις για την επανένωση της Κύπρου και η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας οδηγούνται σε αδιέξοδο. Αν, παρ’όλα αυτά, η Άγκυρα και η Αθήνα  οδηγηθούν σε επίλυση της διένεξης στο Αιγαίο, το βήμα αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει να πειστούν οι Ελληνοκύπριοι για τις καλές προθέσεις της Τουρκίας και θα αποτελούσε μέρος των διαπραγματευτικών διαπιστευτηρίων της Τουρκίας προς την ΕΕ.

Μεγάλο μέρος της διαφωνίας για το Αιγαίο αναπτύχθηκε μετά το σχεδιασμό από την Αθήνα του πραξικοπήματος του 1974 στη Λευκωσία με σκοπό την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, και την επακόλουθη εισβολή και κατοχή του βόρειου τμήματος του νησιού από την Τουρκία. Η διένεξη έχει πλέον πάψει να αφορά αποκλειστικά τις θαλάσσιες ζώνες (τα χωρικά ύδατα και την υφαλοκρηπίδα) και περιλαμβάνει πλέον ζητήματα που σχετίζονται με τον εναέριο χώρο, τις υπερπτήσεις, τη στρατιωτικοποίηση των νησιών του Αιγαίου και τις περιοχές πληροφοριών πτήσεων. Η γεωγραφία του Αιγαίου Πελάγους είναι περίπλοκη, και περιλαμβάνει πλέον των 2.400 νησιών, κυρίως ελληνικών, αλλά και σημαντικές θαλάσσιες οδούς, οι οποίες αποτελούν την οικονομική δύναμη και την πηγή ασφαλείας της Τουρκίας.

Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι το διεθνές δίκαιο, όπως περιγράφεται με λεπτομέρειες στην ευρέως επικυρωμένη σύμβαση του 1982 των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), της παρέχει το αναφαίρετο δικαίωμα της επέκτασης των χωρικών υδάτων της κατά δώδεκα ναυτικά μίλια από τα σημερινά έξι. Περιγράφει την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας ως το κυριότερο πρόβλημα και πιστεύει πως αυτό πρέπει να επιλυθεί από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ΔΔΧ) και όχι μέσα από διμερείς διαπραγματεύσεις. Για χρόνια η Τουρκία παρέμενε απρόθυμη να καταφύγουν στο ΔΔΧ για την εκδίκαση των ζητημάτων σε ό,τι αφορά το Αιγαίο και επέμενε στη λύση των διμερών συνομιλιών, αν και από το 1997 και έπειτα δεν αποκλείει την προσφυγή σε δικαστικά μέσα, εφόσον πρόκειται για από κοινού αποδεκτά όργανα. Η Τουρκία φοβάται ότι μια επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων θα μπορούσε να αποκόψει την πρόσβασή της σε σημαντικές θαλάσσιες οδούς και στην υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου. Το κοινοβούλιό της απείλησε με κήρυξη πολέμου σε περίπτωση που η Ελλάδα μονομερώς επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα∙ η Άγκυρα προβαίνει σε συμβολικές επιδείξεις της δύναμής της, οι οποίες μέχρι πρόσφατα περιλάμβαναν στρατιωτικές πτήσεις πάνω από ακατοίκητα ελληνικά νησιά. Όλοι, συμπεριλαμβανομένων και των κρατών στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας που διασχίζουν το Αιγαίο με κατεύθυνση τη Μεσόγειο και παραπέρα, επιθυμούν να εξασφαλίσουν ασφαλή και ανοιχτή πρόσβαση και πέρασμα.

Σήμερα, αμφότερα τα μέρη υιοθετούν μια πιο εποικοδομητική προσέγγιση στο θέμα. Το επιτελείο των υπουργείων Εξωτερικών τους έχει συναντηθεί περισσότερες από 50 φορές για ‘διερευνητικές συνομιλίες’ από το 2002, με σκοπό να καταφύγουν για το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας και πιθανόν και για άλλα άλυτα ζητήματα στο ΔΔΧ. Κεκλεισμένων των θυρών, αμφότερα τα μέρη συμφωνούν ότι οι συνθήκες έχουν αλλάξει αρκετά, ώστε να επιλυθεί η διένεξη, η οποία σχετίζεται περισσότερο με την εσωτερική πολιτική των δύο χωρών αντίστοιχα, καθώς επίσης και με τον ψυχολογικό παράγοντα, παρά με μια πραγματική ανησυχία σχετικά με την ασφάλεια. Ωστόσο, η απουσία πολιτικής βούλησης για παραμερισμό των μαξιμαλιστικών θέσεων και αντιμετώπιση της κοινής γνώμης με συμβιβασμούς έχει διατηρήσει τις διαπραγματεύσεις σε αρχικό στάδιο.

Η λογική αυτή είναι κοντόφθαλμη. Τόσο η Ελλάδα όσο και η Τουρκία θα επωφελούνταν συμβάλλοντας στην επίλυση της μακροχρόνιας και δαπανηρής διένεξης, με τα οικονομικά πλεονεκτήματα του τερματισμού αυτής της κατ’επίφαση στρατιωτικής φιλονικίας να είναι ιδιαίτερα εμφανή για την Ελλάδα. Η Τουρκία, επίσης, θα επωφελούνταν οικονομικά, αλλά εξίσου σημαντικό, ένας τέτοιος διακανονισμός θα μπορούσε να ενδυναμώσει και πάλι τις σχέσεις της με την ΕΕ και να αυξήσει την αξιοπιστία της πολιτικής «των μηδενικών προβλημάτων» με τους γείτονες. Η διαδικασία για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο θα μπορούσε να περιλαμβάνει τα ακόλουθα από κοινού βήματα:

  • Πρώτο στάδιο: η Τουρκία επίσημα θέτει τέλος στις υπερπτήσεις πάνω από ακατοίκητα ελληνικά νησιά. Η Ελλάδα δεσμεύεται να προχωρήσει σε αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του Αιγαίου με το που επιτευχθεί και επικυρωθεί μια περιεκτική συμφωνία με την Τουρκία που θα αφορά το Αιγαίο, σύμφωνα με δεσμεύσεις στις οποίες είχε προβεί σε μια σειρά προηγούμενων συνθηκών. Η Τουρκία δεσμεύεται να προχωρήσει σε ταυτόχρονη διάλυση της Τέταρτης Στρατιάς της ή σε μετεγκατάστασή της μακριά από το Αιγαίο.
     
  • Δεύτερο στάδιο: αμφότερα τα μέρη να ανακοινώσουν ότι είναι έτοιμα να διαπραγματευτούν ειδικές συμφωνίες για το Αιγαίο, οι οποίες θα  ευθυγραμμίζονται με τις γενικές αρχές της ευθιδικίας και των ειδικών συνθηκών της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η Ελλάδα να αναγνωρίσει δημόσια ότι η Τουρκία, ως παράκτιο κράτος, έχει δικαιώματα που πρέπει να συνυπολογιστούν σε περίπτωση οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών του Αιγαίου, λαμβάνοντας υπόψη ότι τέτοιου είδους ζητήματα έχουν διευθετηθεί ή επιδικαστεί από άλλα κράτη που διαθέτουν ακτογραμμές και μοιράζονται την ίδια θαλάσσια περιοχή. Η Τουρκία να δεσμευτεί δημοσίως ότι θα επικυρώσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και θα αναγνωρίσει καταρχήν το διεθνές δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα κατά δώδεκα ναυτικά μίλια. Οι δύο πλευρές από κοινού να διακηρύξουν ότι οι διαπραγματεύσεις θα περιλαμβάνουν τη διατήρηση των διαδρόμων ανοιχτής θάλασσας προς όλα τα μείζονα τουρκικά λιμάνια, καθώς επίσης και τα τουρκικά στενά στη Μαύρη Θάλασσα, τα οποία μπορεί να χρησιμοποιηθούν για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
     
  • Τρίτο στάδιο: η Ελλάδα και η Τουρκία να διαπραγματευτούν την οριοθέτηση των χωρικών υδάτων τους με βάση την αρχή των δώδεκα ναυτικών μιλίων ως όριο. Να συμφωνήσουν επί των ενδιάμεσων θαλάσσιων ορίων, όπου αυτά τα όρια συμπίπτουν και στη μείωση των ελληνικών χωρικών υδάτων, όπου αυτό κριθεί απαραίτητο, για να διασφαλιστούν οι διάδρομοι ανοιχτής θάλασσας για τις διεθνείς μεταφορές μέσω του Αιγαίου. Να συμφωνήσουν εκ των προτέρων ότι θα εξουσιοδοτήσουν το ΔΔΧ να επιδικάσει, σύμφωνα με τις αρχές που αναφέρθηκαν στα στάδια δύο και τρία, οποιαδήποτε διένεξη σχετικά με τη χάραξη των ορίων των χωρικών υδάτων.
     
  • Τέταρτο στάδιο: η Τουρκία και η Ελλάδα να θίξουν τα οποιαδήποτε εναπομείναντα ζητήματα, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας, και επομένως, να απευθυνθούν για οποιεσδήποτε εναπομένουσες διαφορές στο ΔΔΧ..

 

Λευκωσία/Κωνσταντινούπολη/Βρυξέλλες, 19 Ιουλίου 2011

Turkish seismic research vessel Oruc Reis sails in the Bosphorus in Istanbul, Turkey, November 12, 2018. REUTERS/Yoruk Isik

How to Defuse Tensions in the Eastern Mediterranean

Greece and Turkey have stepped back from the brink of military confrontation over gas exploration in disputed waters in the Mediterranean Sea. But trouble still looms. European leaders should welcome signs of conciliation from Athens and Ankara and nudge them toward talks.

A simmering dispute between Turkey and Greece over maritime rights in the eastern Mediterranean Sea came nearly to boiling point in August, as the two countries narrowly avoided a naval clash. A Turkish research vessel, the Oruç Reis, was surveying the seabed for natural gas deposits in contested waters near the Greek island of Kastellorizo off Turkey’s southern coast. Greece dispatched its own ships to shadow the naval escort of the Oruç Reis. Clumsy manoeuvres by the rival flotillas led to a collision between Greek and Turkish frigates. In a show of solidarity with its fellow EU member Greece, France deployed warships to conduct joint exercises with the Greek navy and Rafale fighter jets to Crete. The United Arab Emirates (UAE) sent four F-16s to Crete.

For the time being, European leaders’ shuttle diplomacy has yielded welcome signs of de-escalation

For the time being, European leaders’ shuttle diplomacy has yielded welcome signs of de-escalation: Turkey has recalled the Oruç Reis into port, advisers to the Greek and Turkish leaders are in contact, and military officials from both sides are meeting at NATO headquarters. But the standoff could yet spin out of control, and now is the time to ensure there is no more brinkmanship. The priority is to find space for the resumption of exploratory talks between Athens and Ankara, halted in 2016, on the demarcation of maritime zones. Greece, along with France and the Republic of Cyprus, is pushing for EU sanctions on Turkey over its prospecting for natural gas in waters claimed by Greece and the Republic of Cyprus. But punitive measures risk having the opposite effect, pushing Turkey to behave more aggressively in the eastern Mediterranean. How this dispute is handled will be critical for restoring neighbourly relations between Turkey and the EU, which is in the interests of all sides, including Greece.

Ankara and Athens should refrain from military exercises and avoid inflammatory rhetoric

Instead of wielding sticks at this stage, European leaders should urge the sides not to reverse the positive – albeit modest – steps they have taken and offer incentives that could pave the way back to the negotiating table. The two sides could themselves take a number of additional steps to minimise risks of another incident and open space for talks. For its part, Turkey should keep the Oruç Reis in port. Ankara and Athens should continue with those contacts already in place, including between officials engaged in technical military talks at NATO, refrain from military exercises and avoid inflammatory rhetoric, particularly at the UN General Assembly.

An Explosive Mix

Three ingredients make for a combustible mix in the eastern Mediterranean. First are disputes between Turkey and Greece over Cyprus and over Turkey’s maritime boundaries with the Greek islands scattered off its Aegean and southern coasts. Cyprus itself has been divided since 1974, when Ankara sent in troops following a coup on the island backed by what was at the time a military dictatorship in Athens. Four decades of talks under UN auspices have failed to reunify the island. The Greek Cypriot-led Republic of Cyprus in the south became an EU member in 2004, while only Turkey recognises the “Turkish Republic of Northern Cyprus”. In the Aegean Sea, Greece and Turkey have flexed their muscles to assert dominion over rocks, seas and skies. In 2002, they kicked off what would become 60 rounds of exploratory talks over demarcation across the Aegean Sea’s complex jigsaw puzzle of more than 2,400 islands, most of which are Greek, and high seas shipping routes that are Turkey’s economic and security lifeline. These talks broke down in 2016. 

The discovery of gas off Cyprus is the second element. Exploration by international firms ramped up from 2011 onward, against the backdrop of the foundering UN-sponsored talks. Major finds promised to turn the Cypriot economy around, enhance the island’s energy security and lower energy prices – provided that the Republic of Cyprus could clinch agreements with other littoral states to build gas export infrastructure. For its part, Ankara harbours ambitions to act as an energy hub for Europe. It is keen both to ensure Turkish Cypriots a share of future gas revenue and to wean Turkey itself off its dependence on Russian gas supplies. Excluded from plans by the Republic of Cyprus,Egypt, Israel and Greece to run a pipeline to Europe, Ankara sent its own drill ships into contested waters both north east and west of Cyprus, as well as south of Kastellorizo. Although the Oruc Reis has, for now, been brought back to port, other Turkish vessels, including the Yavuz and the Barbaros Hayrettin Paşa, continue exploring off Cyprus. In September 2020, Ankara extended navigational advisories for both ships until mid-October. 

A third element, Turkey’s Middle East policy, has helped draw other powers into the maritime skirmishes. With the 2011 Arab uprisings, Ankara expanded its activism across the region and backed attempts by the Muslim Brotherhood to gain power. In 2013, it severed diplomatic ties with Cairo over the coup that deposed Egyptian President Mohammed Morsi, a Brotherhood leader. Turkey’s support for the Islamists angered not only the new Egyptian government but also the UAE, itself implacably opposed to political Islam. Then, in December 2019, Turkey signed a maritime delimitation deal with Libya’s UN-recognised government, based in Tripoli and partly composed of figures linked to the Brotherhood. It also sent military advisers to aid the Tripoli-based government in its fight with adversaries in eastern Libya backed by Egypt and the UAE. The delimitation agreement led Greece to conclude its own overlapping deal with Egypt; events in Libya spurred the UAE to also side with Athens. Meanwhile, Israel – at loggerheads with Turkey over a host of issues – has also lined up behind Greece. Italy, whose energy major ENI has one of the largest stakes in the region, is trying to balance support for fellow EU members Greek and Cyprus and good relations with Cairo, with whom ENI has oil and gas exploration agreements in Egyptian waters, with a position in Libya that is quite close to Turkey’s. The Eastern Mediterranean Gas Forum, which aims to develop the region’s gas market, includes the Republic of Cyprus, Egypt, Greece, Israel, Italy, Jordan, and Palestine, but excludes Turkey. 

France, whose energy companies are also interested in the region, is a late addition to the mix. Paris has asked to join the forum. Relations between Paris and Ankara have soured over Libya and French disquiet at Turkey’s policy in Syria and its arms purchases from Russia. In June, a French warship attempted to inspect a Turkish vessel as part of a UN arms embargo on Libya. Recent weeks have seen French President Emmanuel Macron and President Recep Tayyip Erdoğan exchange ever sharper barbs

Turkey feels ganged up on and increasingly hemmed in by the hundreds of Greek islands dotting the seas around its coast. It fears being cut off from most of the Aegean and therefore key maritime routes should Greece unilaterally extend its territorial waters and establish new maritime jurisdiction zones. Erdoğan has responded by taking a more assertive line and adopting more aggressive rhetoric linking all of Turkey’s regional policies, which are broadly popular at home. Turkish diplomats tell Crisis Group that their government wants “a fair share” of the eastern Mediterranean gas riches. As long as the “exploratory talks” on their maritime disputes remain on hold, and Greece and the Republic of Cyprus keep prospecting or drilling, they say that Ankara will too. For their part, Greek officials argue that Turkey’s new forward-leaning policy is what reignited the dispute and soured Ankara’s relations with its neighbours. Greeks increasingly worry about the safety of hundreds of islands that are much closer to Turkey than to their mainland.

A role for Europe 

The 2020 flare-up is taking place at a time when American leadership is lacking. In the past, Washington has stepped in to dampen Greek-Turkish tensions in the eastern Mediterranean. In 1996, the United States refused to back either side in their dispute over a pair of uninhabited islands, known as Imnia in Greek and Kardak in Turkish, and its mediation led Turkey to withdraw its troops from the rocks. This time around, Washington has appeared less concerned about neutrality. Drawing Ankara’s ire, U.S. Secretary of State Mike Pompeo travelled to Cyprus on 12 September and U.S. President Donald Trump lifted a three-decade embargo on arms sales to the Greek Cypriot government on 15 September. Despite the timing, the Trump administration insisted the move was months in the making and unrelated to the maritime quarrel. 

Russia has tried to move in but without success. Spotting an opportunity to exert influence where Washington’s is waning, Russia’s foreign minister told the Republic of Cyprus president, with whom Moscow has friendly ties, that it was ready to help mediate talks with Turkey over energy exploration in the eastern Mediterranean. Ankara, however, gently rebuffed the offer.

The European Council meeting on 24-25 September will be a major test of the EU’s approach toward Turkey

It is critical that European leaders get their policy right. The European Council meeting on 24-25 September will be a major test of the EU’s approach toward Turkey. Thus far, the bloc’s struggles to find the right mix of carrots and stick could, as some EU diplomats told Crisis Group, make or break relations with Ankara. The EU’s top officials are personally invested in brokering a solution in the eastern Mediterranean.

The Republic of Cyprus has been pushing for months to add more Turkish companies and individuals to the list of those subject to asset freezes and travel bans over Turkey’s hunt for hydrocarbons near the island. But such penalties have yet to gain EU members states’ full support, with many holding out hope that diplomacy can ease tensions with a strategically important partner. In turn, the Republic of Cyprus has been blocking separate efforts to impose sanctions on Belarusian President Aliaksandr Lukashenka, unless other European governments back its bid for tougher measures against Turkey. France, Greece and Austria also want a stronger line against Ankara and argue the split within the EU may embolden Erdoğan. Germany, along with the so-called Visegrad group of Poland, Hungary, the Czech Republic and Slovakia, favours giving dialogue with Ankara a chance first. These countries worry in particular that Turkey could respond to sanctions by allowing migrants to cross its borders with Europe – as it did in late February – stretching Europe’s ability to cope with a new influx. Italy, Malta and Spain, whose interests are more closely aligned with Turkey in Libya, are also hesitant to back new sanctions. Like the UK – now no longer part of the EU – they are wary of alienating a NATO ally and a partner that, despite tensions, they wish to encourage in its stuttering ambitions for closer integration with the bloc. 

The EU has struggled to come up with new incentives for Turkey. In one of the more promising initiatives, European Council President Charles Michel has floated the idea of inviting Ankara to a multilateral conference that could allow regional power brokers to thrash out their disagreements in an environment of civility. According to several EU officials, the conference would aim to tackle a broad range of issues from gas revenue sharing arrangements to migration to maritime delimitation, culminating with a meeting between leaders. In private, some EU diplomats suggest such a conference could soothe Turkey’s irritation at being excluded from the regional energy forum. That said, others contend that regional rivalries, some of which spill into the Cyprus dispute, render such a format unworkable.

European leaders should allow more time for dialogue instead of opting for sanctions

What Europe Should and Should Not Do 

At the European Council meeting, European leaders should allow more time for dialogue instead of opting for sanctions. Further punitive measures are unlikely to move Ankara toward talks. Tougher options, such as banning Turkish firms from EU ports, sectoral sanctions, cutting funds allocated to ease Turkey’s putative EU accession or terminating Turkey’s EU candidacy outright, would almost certainly empower hardliners in Ankara. The Republic of Cyprus and its allies should stop linking Turkey policy to sanctions against Lukashenka. Belarus and eastern Mediterranean geopolitics are very different issues, each requiring its own approach.

At what the EU’s foreign policy chief describes as a “watershed moment” in relations with Ankara, Germany should push Ankara, on one hand, and Athens and its allies, on the other, toward further de-escalatory steps and a return to “exploratory talks”. Berlin, which holds the EU’s six-month rotating presidency through December, is arguably best positioned to engage Turkey. Chancellor Angela Merkel has constructive ties with Erdoğan and economic leverage. Germany is Turkey’s number one trade partner and its largest foreign investor

Ankara and Athens could take a series of steps to reduce risks and improve prospects for dialogue. Both sides should refrain from additional military exercises and combative rhetoric. At the UN General Assembly, they should avoid fiery words. An aggressive tone from the Turkish president in particular could backfire, helping unite EU capitals behind stronger punitive measures. Nor should Ankara overreact if the Council goes ahead with adding a few individuals to the existing sanctions list.

No matter the fate of efforts at dialogue, the two capitals should also publicly commit to technical talks at NATO

No matter the fate of efforts at dialogue, the two capitals should also publicly commit to technical talks at NATO to establish a military-to-military deconfliction mechanism. This would not address the heart of the dispute, but it could stop incidents at sea from spiralling into open conflict.

At the same time, Ankara should keep the Oruç Reis in port. Its withdrawal from waters claimed by Greece was important, but Turkish officials have said the ship will return after routine maintenance. 

A moratorium on drilling in disputed waters would also help. During the exploratory talks on delimitation between 2002 and 2016, Turkey and Greece respected such a moratorium and could restore it. Diplomats from both sides tell Crisis Group they are open to this step if progress is made in talks. It should be an easier one to take at a time when the COVID-19 pandemic has crippled gas demand and energy companies around the world are under increasing pressure to go green. The viability of extracting gas from some seabed deposits was already in doubt, and Turkey has had more luck with exploration in the Black Sea. If global energy markets pick up, and tensions ease, the parties could look into the possibility of joint ventures, gas revenue sharing on Cyprus, or legal arbitration to resolve their disputes. Talks could also tackle issues beyond maritime zones to cover military over-flights and the demilitarisation of Aegean islands.  

Any conflict in the eastern Mediterranean would come at a high cost: it would disrupt energy investment, undermine transatlantic security and damage vital ties between Turkey and the EU. If the parties do not find ways to manage them, the disputes over maritime boundaries could have damaging consequences for all.