Arrow Down Arrow Left Arrow Right Arrow Up Camera icon set icon set Ellipsis icon set Facebook Favorite Globe Hamburger List Mail Map Marker Map Microphone Minus PDF Play Print RSS Search Share Trash Twitter Video Camera Youtube
Turkey and a Region in Crisis
Turkey and a Region in Crisis
Bilgi Notu | Türkiye’deki Suriyeliler: Kentsel Gerilimleri Azaltmak
Bilgi Notu | Türkiye’deki Suriyeliler: Kentsel Gerilimleri Azaltmak
Speech / Europe & Central Asia

Turkey and a Region in Crisis

The journey from the best to the worst of days in recent Turkish geopolitics was partly determined by a deteriorating diplomatic context. Our Director of Communications & Outreach Hugh Pope looks back on two decades of change in a keynote speech for the Dutch Peace Research Foundation’s annual prizes for best new MA theses on peace.

The best day of news I remember as a foreign correspondent in Turkey was seventeen years ago, in December 1999.

Turkey was at the end of a miserable decade, having suffered a upsurge of its domestic insurgency, hyperinflation, human rights abuses, a restive military and weak coalition governments. The country was staring into the abyss. Then the Turkish establishment decided to pull its act together. Amid many other steps that showed officials were getting a grip, by mid-1998 they had persuaded the International Monetary Fund to give them one more chance after more than a dozen failed programs to fix government finances. And this time it worked, a light helping the country out of the tunnel.

Looking back now, the outside environment was also extraordinarily benign. The shock of the mid-1990s Balkan Wars had made European leaders realise that they would get as much from a Turkey becoming closer to Europe as Turkey would. The U.S., seeing Turkey as a resilient, indispensable ally bordering numerous trouble spots, played a strong, quiet role behind the scenes in bringing Turkey back into the international fold. The Middle East was quiet (ahead of the second Palestinian intifada in Israel in 2000 and the 11 September 2001 al-Qaeda attacks on the U.S.). Similarly, to the north, Russia was busy adapting itself to the post-Soviet period and Turkey was charging into new markets there.

All this peaked on the 11 December 1999, when the French president lent his plane so that the European Union (EU) chief external representative Javier Solana and the enlargement commissioner Günther Verheugen could fly to Ankara to invite Turkey to become a candidate to join the EU. The talks were difficult. The Cyprus question was clearly still going to be very hard to solve. Turkey suspected it was being sold second-class status. Still, in the end, it accepted. Some senior members of the Turkish Cabinet, it was said, felt that this was at last Turkey’s chance to join in the prosperity and stability that Europe represented.

The result was the extraordinary scene plastered over the front pages of Turkish newspapers, Turkish politicians side by side with their European counterparts, all beaming with pleasure. It was as if Turkey had at long last got an official invitation to the grand ball in Brussels.

This triggered an extraordinary outburst of reforming energy. Turkey repealed the death penalty. Spruced-up corridors in some ministries in Ankara epitomised the new zeal for change. Within a few years, routine torture had ended. Political stability returned. As Turkey’s reality improved, and then its image, the country experienced a flood of foreign investment and growth. As much to the surprise of many in the EU as in Turkey, five years later, European leaders declared that Turkey could begin accession negotiations.

But, almost immediately, the relationship between Turkey and the EU began to run into trouble.

What Went Right?

It may be that the whole framework was hypocritical from the beginning, just another version of a cynical game in which Turkey pretended to join the EU and the EU pretended to accept it.

Turkey is always somewhat at the mercy of international trends.

But even if there was an element of truth to this, it was only part of the picture. The more important question was the direction in which Turkey was travelling, even accelerating. The mere existence of the process was good for both sides, even if the end state was not clear. Over time, it changed Turkey, and it could have changed the nature of the game. It may be true that 1999 Turkey could never have joined the EU as it was in 1999; but it was always going to take decades for Turkey to be at the same economic level as the European average to make it a plausible full member of the club. By that time both sides would likely have changed even more, and a new generation of politicians would strike the right deal according to the conditions of the day.

Another part of the picture is the fact that Turkey is always somewhat at the mercy of international trends. It is on the crossroads of Europe and the Middle East, and the crosshairs of the interests of Russia and the U.S.. What went right in Turkey in the early 2000s, I would argue, is partly a by-product of the international system performing as it should.

  • The EU was ambitious, united, visibly successful, attractive and believed in itself.
  • The U.S. was acting as a multilateral security anchor behind the scenes.
  • The UN was well on its way to crafting a settlement that could reunite Cyprus, which it delivered in 2004 (when the Greek Cypriots alone rejected it).
  • Russia was by and large becoming part of the same international system.
  • The international financial system and its rules were credible, as were the belief in the rewards for joining it.
  • After the U.S. helped Turkey capture Abdullah Öcalan the chief of the insurgent Kurdistan Workers’ Party (PKK), the PKK declared a long-lasting ceasefire.
  • For all its faults, Turkey had a relatively open, pluralist political culture.

Losing Cruising Altitude

Fast forward to the worst day in Turkey’s recent history: 15 July 2016. On that night, a rogue army faction tried to seize power and came close to capturing President Erdoğan. He managed to rally public support to face down the coup, but 250 people were killed, parliament got bombed and the aftershocks continue to be very damaging. If you were flying a plane, it would be the moment when all the dials suddenly be give off noisy alarm signals. There’s every reason to hope that Turkey will fly on – it has a resilient, functioning state with old traditions – but there is no reason for complacency. For a moment, the government teetered on the brink of civil war. The list of problems now is sobering and long.

Turkey’s clock now seems to be set back to some time in the mid-1990s.
  • A reversal of the benign 1999 situation in all four of Turkey’s main foreign policy areas: the EU accession process on life support; the U.S. military openly cooperating with Syrian Kurds whom Turkey views as a terrorist enemy; a horrible year with Russia after Turkey ill-advisedly shot down a Russian military plane; and disorder on Turkey’s Middle Eastern borders ever since the ill-judged U.S. invasion of Iraq in 2003.
  • Cyprus is still stuck. The Greek Cypriots revealed their hand when they alone rejected the 2004 peace plan, and little since then has made a bicommunal, bizonal federation look more likely.
  • Domestically, there are unresolved tensions in the security forces, as evidenced by the 15 July coup attempt and subsequent purges.
  • The economy is in grave difficulty as Turkey tries to go it alone, investors grow wary, the Turkish lira erodes, the government tries all kinds of unorthodox methods to keep interest rates down.
  • Power is increasingly centralised around one person. Since the 15 July coup attempt, the government has removed more than 100,000 people from their jobs, freedom of expression is under threat, and many Turkish intellectuals are moving into exile.
  • The army has pushed the PKK back against the mountains on the Turkish-Iraqi border, but at a terrible price. Fighting has killed more than 2,300 people in the past seventeen months. Many leading Kurdish nationalist politicians have been thrown in jail or have chosen exile. Whole districts of cities in the south east of the country lie in ruins and a new generation of urban Kurds is being radicalised in new ways.
  • Turkey was already becoming isolated. Elected by 151 votes to the Western Europe non-permanent seat on the UN Security Council in 2008, a massive success, its campaign to repeat that in 2014 completely failed. It lost to Austria and New Zealand, which had barely even campaigned.
  • Turkey’s leaders are calling for the reimposition of the death penalty and there are increasing reports of torture becoming official practice once again.
  • The European Parliament is calling for a suspension of the EU accession process.
  • War is spilling over from Syria in multiple ways: three million refugees; IS suicide bombings; and the aggravation of domestic ethnic and sectarian tensions.

Turkey’s clock now seems to be set back to some time in the mid-1990s. What makes it worse is that under the pressure of immediate crises, policymakers are overstretched by the immediate symptoms of this wave of instability, including mass displacement and the spread of transnational terrorism. They find it hard to focus on long-term solutions like development and conflict prevention.

Were each of these setbacks inevitable? Is Turkey just stuck on the crossroads of geography and history, doomed to take collateral damage when next-door countries stumble into wars? Or could more far-sighted policies toward and by Turkey have solved at least some of these problems?

Preventive diplomacy is not necessarily dead. There will always be chances to nudge the needle back to more collaborative methods. We have seen intense international engagement deliver the Iranian nuclear deal; progress toward peace in Colombia; and the high-level push to avoid election-related chaos in Nigeria in 2015.

There is no one miracle cure. But if politicians, diplomats and international officials invest in key dimensions of early warning and early action – analysing conflict dynamics closely, building sensitive political relationships in troubled countries and undertaking complex ‘framework diplomacy’ with other powers to create political space for crisis management – they still have a chance to avert or mitigate looming conflicts and ease existing wars.

At Crisis Group, we see five broad rules for governments to keep in mind, which are as applicable to Turkey and its partners as to any other set of relationships.

1 – Know what is happening on the ground

There are obvious red flags of trouble ahead, but it is useful to lay some of them out:

  • Insurgencies;
  • Leaders losing legitimacy or desperate to hold on to power;
  • Restless police and military forces;
  • Regional or ethnic divisions;
  • Economic strains in the broader public;
  • Neighbouring countries that inflame situations by intervening, sometimes posing as peacekeepers.

For outsiders looking at Turkey, all these red flags are currently up. It’s definitely not a time to assume that all may go well. It is a signal for Turkey’s friends that action must be taken to help – and guard against those who would use these weaknesses to trip up Ankara.

Turkey is in no doubt in the grave situation it is in, but a lack of critical reporting in the country means that often politicians take refuge in blaming outsiders for the country’s woes. Clean, comprehensive sources of information are essential building blocks of policy. The EU Progress Report may be dull to outsiders, but its publication is a real event in Turkey, precisely because its impartial point of view is valuable. The same goes for other factual investigations, like the U.S. State Department’s Human Rights Reports, Human Rights Watch’s reports and those of Amnesty International. At Crisis Group, we see it as a critical part of our mandate to issue factual reports based on our longstanding engagement with all sides to Turkey’s conflicts, and translate them into Turkish so everyone has the same reliable data on which to base their judgments.

2 – Maintain relationships with all parties

Engagement is very important. We saw this clearly in Nigeria in 2015, when it seemed that Goodluck Jonathan would cling on to power whatever the outcome of the presidential election that year. A new election-time bloodbath seemed to be looming. We were part of a campaign that in the end included advocacy by U.S. Secretary of State John Kerry, former UN Secretary General Kofi Annan and many others who intervened to persuade whoever lost the election to accept the result. It worked.

In Syria, there were many reasons why the world turned sour on Assad. But a lack of contact underestimated his readiness to stick it out, as well as the depth of Syria’s support from Iran and Russia.

In Turkey’s case, failures to manage relationships with all parties have been particularly damaging in the Middle East and Europe.

For outsiders looking at Turkey, engagement is especially important. The U.S., for instance, has usually one very narrow interest at a time and tends to treat Turkey as a one-stop shop. It is also vulnerable due to critical Turkish perceptions of its Middle East policies. However, it has shown some inspiration, for instance when President Obama called Erdoğan to offer condolences when his mother died. The EU in general has failed to see that its broad array of often lesser interests are in themselves an important reason to be engaged not just with Turkish leaders but a broad range of Turkish actors. They have also not appreciated just how much a disunited approach weakens Europe’s cause in Turkey, and a united, consistent and fair EU policy gets Turkey’s attention and respect. This lack of engagement is one reason why the EU was so wrong-footed when it suddenly had a major interest in refugees transiting Turkey.

In Turkey’s case, failures to manage relationships with all parties have been particularly damaging in the Middle East and Europe. Turkish leaders, like politicians everywhere, have tended to make all external engagements a subset of domestic politics. This has been damaging to relations with the EU, and a lack of balance in its relationships with leaders in Syria and Egypt has had enormous costs. For instance, a real effort by Turkey to reach out to Greek Cypriots could have made all the difference in persuading them to agree to the 2004 deal on reunifying Cyprus.

3 – Build frameworks to channel international diplomacy

With the decline of Western influence, power increasingly lies with multiple countries. But a lot of mechanisms, like the UN Security Council, have lost credibility in recent years. Superpowers are no longer so powerful, and mid-ranking states are now strong enough to step into their place. It is increasingly important to bring major players together through international institutions and frameworks as early as possible in a crisis situation to look for diplomatic ways out.

An obvious recent success for ‘framework diplomacy’ is the nuclear deal with Iran, which brought together Iran with the U.S. and five other major powers to negotiate a solution to the standoff. The group included Russia and China, which worked on the agreement with the U.S. despite other ongoing differences on Syria, Ukraine and the South China Sea.

Syria, on the other hand, had been a failure of framework diplomacy. For the early years of the war, the U.S. and Europeans tried to sort out the conflict through the UN Security Council. But they excluded Iran from negotiations until last year and Russia deliberately dragged out the diplomatic process to help Assad. This is now changing, but too late to save many lives lost in this collapse into chaos.

For the outside world, better multilateralism is a good way to work with Turkey. Turkey is never happier than when it has a walk-on role as a middle-size power – being the venue for some of the Iran nuclear talks, hosting the G20, ticking the boxes as part of an EU process while it worked. It is at these times that the country feels it has something to win from cooperation, and that its partners’ messages will be listened to. Naturally, Turkey feels more engaged in forums in which it is treated as an equal partner – NATO, the Council of Europe, the OSCE, and so on. Turkey may not be able to win any single battle for its Western partners, but having Turkey on the Western side is a force multiplier that helps in innumerable small ways, often unseen.

The 2014 failure to get elected to a non-permanent seat at the UN Security Council should have been a wake-up call for Turkey. It should recognise that reinforcing its links to multilateral institutions has demonstrably done much good in the past. Working alone will always leave it vulnerable to much stronger states.

4 – Strategic planning and communication

This is the area where most preventive diplomacy is going wrong. There is less and less time for strategic planning, and politicians and diplomats react on the fly. Militaries are at their best when they do NOT have to be used. But to pull off that trick, their deterrent value must be credible and correctly communicated.

Leaders and diplomats need to think through the potential ramifications of their statements, and gauge possible reactions by all parties. They should be mindful of the signals they are sending, and take care not to box themselves in down the track.

A message sent on the spur of the moment – like President Obama's demand that Assad should go in 2011 – can make peacemaking much harder later on.

A better example would be when the Netherlands, Germany and the U.S. all backed up NATO-member Turkey’s worries about Syria with Patriot batteries on the border. Unfortunately, other aspects of the relationship were under pressure at the same time, and local frictions marred their deployment. Moreover, Turkey and the West completely underestimated the forces at work in Syria. But it did buy time and underlined to Turkish public opinion that the NATO relationship was meaningful.

In an example of real miscommunication, both the EU and U.S. completely underestimated how they should have reacted to the coup attempt – by giving immediate support to the democratically elected Erdogan, whatever they thought of him.

5 – Creating pathways to peace

Some conflicts are international, some are domestic, and many overlap. In a lot of cases, the essential pathway to peace is to carve out some sort of power-sharing agreement between leaders. A failure to do so is what can fuel the tensions that lead to war.

Good examples are from Kenya in 2008, when Kofi Annan mediated a power-sharing deal after contested elections, and Afghanistan in 2014, when the U.S. got Ashraf Ghani and Abdullah Abdullah to work together.

Our Middle Eastern colleagues often say that in their contacts, officials are only looking for information that will help them win the battle of the day, not long-term peace. This is because political economies, and the elites that dominate them, can become shaped by conflict and even dependent on them.

Agreements on resource sharing – not just power sharing – are also important steps to resolving international flashpoints. We see deals on Libya’s energy wealth as vital to ensuring long-term peace there. Likewise, in the South China Sea, ASEAN and China need to come up with a common plan for sharing fishing and other resources too.

In Turkey, it is clear that Turkey’s decision to start building the Ataturk Dam on the Euphrates river in 1984 was one reason that pushed Syria to help start the PKK’s insurgency that same year.

Agreements on resource sharing – not just power sharing – are also important steps to resolving international flashpoints.

Governments may not be ready to embark on pathways to peace for political reasons, yet their officials begin to realise that a change will have to be made. This is where Crisis Group’s reporting on Turkey has sought to create those pathways in advance, ready for the moment when the politicians and other conflict actors might be ready to take them.

For instance, we have put great emphasis on breaking down the resolution of the Kurdish rights problem in Turkey’s Kurdish-speaking south east and the PKK insurgency into stages: first, separating the question of Kurdish rights (which should be granted as a matter of course) from the insurgency (which any government would fight); second, how to reasonably define those rights through a legitimate political process under the roof of parliament in Ankara; and third, eventually, what a disarmament, demobilisation, and reintegration process might look like, including the question of transitional justice. Our contacts with both sides say they know there is no military victory, so we know that, bleak as the current all-out conflict now is, there must be a return to talks one day.

Another example is the Cyprus problem. After five major rounds of peace talks, we came to the conclusion that the UN parameters of a bizonal, bicommunal federation were out of date and unlikely to be the basis of a sustainable peace deal. So we fleshed out what a partition plan might look like. A sixth round is now in progress – which some see as very hopeful – but if it doesn’t work, an alternative pathway to peace is there for the taking.

Bilgi Notu | Türkiye’deki Suriyeliler: Kentsel Gerilimleri Azaltmak

Çok sayıda Suriyeliye ev sahipliği yapan ve son dönemde kimi sosyal gerilimlerin yaşandığı İstanbul, Ankara ve İzmir’in bazı mahallelerinde kapsamlı saha araştırmamızın sonucunda 29 Ocak 2018 tarihinde “Türkiye’deki Suriyeliler: Kentsel Gerilimleri Azaltmak” adlı raporumuz İngilizce olarak yayınlandı. Bu Bilgi Notu, özellikle Ankara karar alıcıları ve yereldeki yetkili mercilere yönelik rapordaki çözüm önerilerini özetlemektedir.

Uluslararası Kriz Grubu (International Crisis Group), dünya çapında altmıştan fazla ülkede yaşanan ihtilaflar ve silahlı çatışmalar hakkında raporlar hazırlayarak karar alma süreçlerine yapıcı katkıda bulunmayı amaçlayan Brüksel merkezli bir düşünce kuruluşudur. Kriz Grubu’nun Türkiye ofisi, 2007 yılından beri İstanbul’da faaliyet göstermekte, 2013’ten bu yana da Türkiye’de yaşayan geçici koruma altındaki Suriyelilerin sosyal uyumu ve entegrasyonu konusunda raporlar yayınlamaktadır.[fn]Bu konuda Kriz Grubu şimdiye kadar dört rapor yayınlamıştır. Bütün raporların Türkçe çevirilerine, sitesinin Türkiye sayfasından ulaşabilirsiniz.Hide Footnote

Kriz Grubu, son olarak, 29 Ocak 2018’de Türkiye’deki Suriyeliler: Kentsel Gerilimleri Azaltmak adında yeni bir rapor yayınlamıştır. Söz konusu bu raporda, çok sayıda mülteciye ev sahipliği yapan ve son dönemde kimi sosyal gerilimlerin yaşandığı İstanbul, Ankara ve İzmir’in bazı ilçe ve mahallelerinde, 2017 yazında gerçekleştirilen kapsamlı saha çalışmasından elde edilen bulguların sonuçlarına yer verilmiştir. Bu rapor, aynı zamanda 2016 yılının Kasım ayında yayınlanan Türkiye’nin Mülteci Sorunu: Kalıcılığın Siyaseti isimli raporun da devamı niteliğindedir.

2018 yılında yayınlanan yeni raporda, Suriyelilerin topluma uzun vadede entegrasyonlarının nasıl desteklenebileceği, yerel halk ile yaşanan gerilimlerin nasıl önüne geçilebileceği gibi konuların yanı sıra Avrupa Birliği (AB)’nin mali desteğinin ve diğer uluslararası fonların, yerel halkın hassasiyetleri de göz önünde bulundurularak, nasıl daha etkin şekilde dağıtılabileceği gibi hususlarda da hem Türkiyeli hem de Avrupalı karar alıcılara yönelik çözüm önerileri sunulmuştur. Raporda, Türkiye’nin Suriyeli mülteciler konusunda üstlendiği sorumluluklar göz önünde bulundurularak özellikle AB ve AB’ye üye devletlerin, Türkiye’ye daha fazla destek vermesi gerektiği de vurgulanmıştır.

Yukarıda kısaca değinmiş olduğumuz raporlar ve saha çalışmalarımız ışığında edindiğimiz bulgu ve izlenimlerimizden yola çıkarak yetkili merciler için özel olarak hazırladığımız, daha detaylı saha tespitlerinin ve çözüm önerilerinin yer aldığı elinizdeki bilgi notunu, faydalı olacağını umarak takdirlerinize sunmaktayız.

Saha Tespitleri ve Çözüm Önerileri

Toplumsal Gerilimler

Ankara, İstanbul ve İzmir’de gerçekleştirdiğimiz saha çalışmasında, vatandaşlar ile yaptığımız mülakatlar sonucunda, genel olarak Suriyelilere yönelik olumsuz algının bir önceki yıla oranla daha da arttığını gözlemledik. Bu bulgu, çeşitli kamuoyu anketlerinin sonuçları ile de örtüşmektedir. Olumsuz algı ve toplumsal gerginlik, özellikle kentsel alanlarda kimi zaman şiddete dönüşebilmektedir. Uluslararası bir kuruluşun açık kaynaklar ve medyadan derlediği verilere göre yalnızca 2017 yılında, Türkiye çapında Suriyelilerin karıştığı 181 adli vaka ve toplumsal gerginlik olayı yaşanmıştır. Basına yansıyan haberlere göre bu olaylarda en az 35 kişi (24’ü Suriyeli olmak üzere) yaşamını yitirmiştir. Öte yandan saha çalışmalarımız sırasında karşılaştığımız birçok gerginlik ve şiddet olayının medyaya yansımadığına tanık olduk. Dolayısıyla şiddet olaylarının sayısının, aslında bilinenden çok daha yüksek olduğunu tahmin etmekteyiz. Yaptığımız saha çalışmalarında görünürde “namus meselesi” gibi toplumun hassas olduğu bir konudan patlak veren şiddet olaylarının altında çoğu zaman daha derin sebepler yattığını tespit ettik. Örneğin sosyal medyada ve/veya mahallede, Suriyeli bir erkeğin bir kadına taciz/tecavüzde bulunduğu söylentisi yayıldığında Suriyelilere karşı genel bir öfke patlaması olduğunu gözlemledik. Ancak bu tür şiddet olaylarının temelinde, Suriyelilerin ekonomiye zarar verdiği ve işgücü rekabetine neden olduğu kanısının yattığı, taciz/tecavüz söylentilerinin daha ziyade bardağı taşıran son damla olduğunu gördük. Ayrıca toplum genelinde, Suriyelilerin bir gün ülkelerine dönecekleri kanısının devam ettiğini ve bu beklentinin, yetkililerin söylemlerinden beslendiğini de saptadık. Bu durum, toplumun Suriyelilerin en az yarısının Türkiye’de kalıcı olacağı gerçeğine alışmasını geciktirmektedir.

Çözüm önerileri

Gerginliklerin azaltılması için sistematik kamu iletişimi yürütülmesi: Gün geçtikçe artan gerginliklerin ve şiddetin önüne geçilerek birlikte barış içinde, huzurlu bir şekilde yaşamak için Suriyelilere karşı toplumdaki önyargıların giderilmesine yönelik düzenli ve stratejik kamu iletişimine ihtiyaç duyulmaktadır. Özellikle Temmuz 2017’de, Ankara Demetevler’de yaşanan gerginliklerden sonra yapılan açıklamalar, etkin kamu iletişiminin doğru sonuçlar verebileceğine dair iyi bir örnektir. Bu olayda, Suriyeliler ile mahalle halkı arasındaki gerginliklerin tırmanmasından sonra sosyal medyada Suriyelilere yönelik nefret söylemi büyük bir hızla yayılmıştı. Olayın hemen ardından İçişleri Bakanlığı ve Başbakan Yardımcısı Veysi Kaynak, ortamı sakinleştirici ve halkı itidale davet edici açıklamalar yapmıştı.[fn]“Başbakan Yardımcısı: Hoşgörüyü elden bırakmayalım...”, Hürriyet, 5 Temmuz 2017; “İçişleri Bakanlığı: Suriyeli misafirlerimizle yaşanan gerginlikler çarpıtılıyor…”, Anadolu Ajansı, 5 Temmuz 2017.Hide Footnote O dönemde sahada bulunan sivil toplum çalışanları, bu yöndeki açıklamaların yerel halk üzerinde oldukça etkili olduğunu doğrudan gözlemlediklerini belirtmişlerdir. Dolayısıyla kamuoyunda artan negatif algıyı gidermeye yönelik kamu iletişim hamleleri, daha sistematik hâle gelirse gerginliklerin şiddete dönüşmesi de önlenebilir. Bu bağlamda, üst düzey yetkililer tarafından kamusal alanda sık sık Suriyeliler arasında suç oranlarının düşük olduğu, Suriyelilerin ekonomiye yaptıkları katkı ve savaştan kaçan, korunmaya muhtaç insanlar oldukları gibi mevhumların dile getirilmesi olumlu bir etki yapması açısından önemlidir.

Geçici koruma altındaki Suriyelilerin büyük bir kısmının ülkelerine dönmeyerek Türkiye’de ikamet etmeye devam edeceği göz önünde bulundurulduğunda kamu iletişiminin bu yönde evrilmesi, Suriyelilerin artık toplumsal dokunun bir parçası olduğunun anlaşılıp sindirilmesine yardımcı olacaktır.

Muhalif kesimlerin endişelerinin dikkate alınması: Kamu iletişiminin, toplumun “muhalif” kesimlerinin (örneğin Aleviler, Kürt hareketini destekleyen Kürtler gibi) kaygı ve endişelerine cevap vermesi açısından da önemli bir yeri bulunmaktadır. Saha çalışmaları sırasında konuştuğumuz bazı Alevi ve Kürt kanaat önderleri ile siyasi temsilciler, muhafazakâr Sunni kimliğinin baskınlığının artmasına yönelik olarak Suriyelilerin araçsallaştırıldığından kaygı duyduklarını dile getirmişlerdir. Toplumdaki bu muhalif kesimlerin endişelerini gidermek için onlarla diyalog kanallarını açmak, uzun vadedeki politikalar ile ilgili olarak (örneğin Suriyelilerin vatandaşlık süreçleri veya kampların kurulacağı yerlerin belirlenmesi gibi) daha şeffaf, daha kapsayıcı iletişim ve bilgi paylaşımında bulunmak önemlidir. İlçe seviyesindeki yetkililerin Suriyelilerle ilgili koordinasyon toplantılarına, muhalif kesimlerin temsilcilerini de davet etmesi faydalı adımlardan biri olabilir. Bu ve buna benzer açılımlar, özellikle muhalif siyasi partiler tarafından toplumda yükselen negatif Suriyeli algısının, seçim dönemlerinde hükümete karşı kullanılması ihtimalini de zayıflatabilir.

Yerel karar alıcıların yetkilerinin kısıtlanmasının sosyal uyum çalışmalarına etkisi:

Özellikle 15 Temmuz darbe girişimini takip eden süreçte hükümetin, olağanüstü hâl (OHAL) ilanı ile kısmen meşru sebeplere dayanarak merkezi kontrolü arttırması, mültecilere yönelik çalışmalar yürüten yerel karar alıcıların ve sivil toplumun hareket alanını daraltmıştır. İstanbul’daki saha çalışmalarımız sırasında belediye ve kaymakamlık yetkilileriyle yaptığımız görüşmelerde, karar alma yetkilerinin kısıtlanmasının, entegrasyon ve sosyal uyum çalışmalarına olumsuz etkide bulunduğu ifade edilmiştir. Merkezi kontrol, farklı dinamikleri ve ihtiyaçları olan mahallelere özgü çözümlerin geliştirilmesini zorlaştırmıştır. Ankara’da çalışan, uluslararası bir kurum yetkilisi bu konuda şunları söylemiştir: “Ankara’nın, yerelde uygulanacak siyasetin genel çerçevesini çizmesi elbette önemli ancak mahallelerde hangi alanlarda daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğu konusuna yerel yönetimler karar verebilmeli.”

Artan gerginlik ve şiddet olaylarının yönetilmesi ve önlenmesi konusunda yereldeki vali, kaymakam, emniyet yetkilileri, belediye başkanları ve muhtarlar arasında istikrarlı şekilde uygulanan bir görev dağılımının olmadığını gözlemledik. Genellikle yerel halk ile Suriyeliler arasında gerginlik tırmanırken herhangi bir önlem alınmamakta, bir şiddet olayı patlak verdikten ve olay büyüdükten sonra müdahale edilmektedir.

Çözüm önerileri

Yerel aktörlere daha fazla hareket alanı verilmesi: Kaymakam ve belediye başkanlarının yetki alanlarını genişletmek şu noktalar açısından önemlidir:

  • Mahalle bazındaki ihtiyaçların belirlenmesi,
  • Yerel halkın farklılaşan endişelerinin daha iyi anlaşılabilmesi,
  • Toplumsal uyum konusunda atılacak adımların daha sağlıklı tespit edilebilmesi ve başarılı şekilde uygulanması.

Bu bağlamda Ankara’daki yetkili makamlar, yerel idareler ve yönetimler tarafından uygulanan politikaları denetleyebilir ve iyi uygulamaların ülke çapında yaygınlaşmasını sağlayabilir. Yerel idarecilerin ise sahayı iyi bilen STK’lar ile işbirliği içinde çalışmasının sürece katkısı şüphesiz olumlu olacaktır.

Toplumsal gerginliklerin ve şiddet olaylarının önlenmesine yönelik yerel aktörlerin sorumluluklarının daha net tanımlanması: Özellikle yerel halk ve Suriyeliler arasındaki gerginliklerin tırmandığı mahallelerde, zamanında ve önleyici şekilde müdahale edilebilmesi için yerel aktörlerin sorumluluklarının net şekilde belirlenmiş olması önemlidir.  İçişleri Bakanlığı, yaşanması olası şiddet olayları için daha hızlı önlem alınması amacıyla yerel aktörlere yönelik çeşitli genelgeler hazırlayarak bilgilendirici seminerler düzenleyebilir. Suriyelilerin yoğun olarak yaşadığı mahallelerdeki muhtarlıklarda “Suriyeli muhtar yardımcılarının” görevlendirilmesi de gerginlikleri azaltma konusundaki çabaları destekleyebilir.

Kayıt dışı işgücü rekabeti

Suriyeli ve Türkiyeli vasıfsız işçiler arasında kayıt dışı iş imkânları konusunda yaşanan rekabet, toplumsal gerginlikleri körüklemektedir. Kayıt dışı çalışan vatandaşlar; ücretlerinin düştüğünden, işverenlerin Suriyelileri tercih ettiğinden ve dolayısıyla kimi zaman işlerini kaybettiklerinden yakınmaktadır. Tekstil, mobilya üretimi, inşaat, mevsimsel tarım gibi sektörlerde kayıt dışı çalışma oranı nispeten yüksektir. Bu alanlarda ayrıca Kürt kökenli işçiler daha yoğun olarak çalışmaktadır. Bu nedenle özellikle bu kesim, rekabetten olumsuz etkilenmektedir. İşgücü rekabeti ile etnik kimlik farklarının örtüştüğü durumlarda, gerilim ve olumsuz algı çok daha çabuk şiddete dönüşmektedir. Örneğin saha çalışması yaptığımız 2017 yılının Ağustos ayı itibariyle İzmir Işıkkent’teki ayakkabı üretim tesislerinde çalışanların %60-70’i Suriyeli idi. Bu işgücü devinimi, Işıkkent’teki bazı işverenlerin paylaştığı bilgiye göre, daha önce çoğunluğu Kürt olan işçiler arasında Suriyelilere karşı öfkenin artmasına ve münferit saldırıların yaşanmasına yol açmıştı.

Çözüm önerileri

Yerel ekonomide karşılığı olan mesleki/işbaşı eğitim programlarının geliştirilmesi: Türkiye’de işgücünün yaklaşık üçte birinin kayıt dışı çalıştığı ve Türkiye ekonomisinin bundan fayda sağladığı gerçeğini göz önünde bulundurduğumuzda, kısa vadede kayıt dışı işçi çalıştırma sorununun çözülmesinin olası olmadığı aşikârdır. Ancak yine de mevcut işgücünün istihdam edilebilirliğini artırmak için uygulanabilecek ve uzun vadede kayıt dışılığı azaltmaya yardımcı olabilecek politikalar geliştirilebilir. Mesleki ve işbaşı eğitimlerin etkinliğinin artırılması, bu sürece olumlu katkıda bulunabilir. Saha çalışmamız sırasında, İŞKUR ve çeşitli STK’lar tarafından verilen eğitimlerden hâli hazırda arzu edilen verimin alınamadığını gördük. Bunun temel sebebi, eğitim kurslarının çoğu zaman piyasanın ihtiyaçlarına göre tasarlanmaması. Örneğin Gaziantep’te bir STK çalışanı, Suriyelilere kuaförlük eğitimi verilmesine rağmen şehirde o kadar çok kuaför açığı olmadığı için kursu bitirenlerin iş bulamadıklarını aktarmıştır. Bir diğer sorun ise Suriyelilerin, kayıtlı çalışmaları hâlinde Kızılay Kart, şartlı eğitim yardımı gibi doğrudan nakit yardımlarından faydalanma haklarını kaybedeceklerini düşünmeleridir. Söz konusu bu yardımlardan mahrum kalmamak için var olan kayıtlı iş imkânlarını çoğu zaman kabul etmek istememektedirler. Bu sebeple kimi mesleki eğitim kurslarına günlük ödenek teşvikleriyle katılım sağlayan bazı Suriyelilerin, kurs bitiminde kayıtlı iş imkânı sunulduğu hâlde bu işleri kabul etmediklerini tespit ettik.

Sektörlere özgü kalkınma planlarının hazırlanması: Büyüme potansiyeline sahip olduğu öngörülen sektörlere yönelik uzun vadeli kalkınma planları çerçevesinde ve mevcut vasıflar ile piyasadaki işgücü talebine göre hedef odaklı planların geliştirilmesi gerekmektedir. Mesleki eğitimlerin bu doğrultuda tasarlanması daha iyi sonuç verecektir. Suriyelilerin beceri/vasıflarının beyan usulünden ziyade testler/sınavlar ile belirlenmesi yolunda hâli hazırda başlayan çalışmalar daha sağlıklı sonuçların alınmasını sağlayacaktır. Özellikle çalışma hayatına dâhil olabilecek ve istekli yaklaşık 850 bin Suriyeli yetişkinin en büyük sorunu Türkçe bilmemektir. Yapılan bazı çalışmalar sonucunda Türkiye’deki 6 yaş üstü Suriyelilerin yaklaşık %20 ile 30’unun okuma yazma bilmediği ve %10’unun hiç okula gitmediği hâlde okuma yazma bildiği resmî verilerle ortaya konmuştur. Dolayısıyla söz konusu bu kitleye dil/mesleki becerilerin kazandırılması hiç de kolay olmayacaktır.

İşletmeler arasında haksız rekabet

Tahminlere göre Türkiye’de 8 bin kayıtlı, 10 bin civarında da kayıtsız Suriyeli işletme bulunmaktadır. Suriyeliler yoğun olarak yaşadıkları mahallelerde restoran, elektronik eşya dükkânı gibi küçük kayıtsız işletmeler açmıştır. Kaçak Suriyeli işletmeler ile aynı alanlarda faaliyet gösteren Türkiyeli işletme sahipleri haksız rekabetten yakınmaktadır. Suriyeliler ile gerilimin yüksek olduğu İzmir’in Torbalı ilçesinde 2017 yılının Ağustos ayında yaptığımız saha çalışmasında ilçe esnafının, bu durumdan özellikle muzdarip olduğunu gözlemledik. İlçenin Atatürk Mahallesinde görüştüğümüz yerli işletme sahipleri, Suriyelilerin kayıtsız dükkânlarında daha ucuz fiyatlara kaçak gıda, elektronik eşya gibi ürünleri satmaları sonucunda müşterilerini kaybetmeye başladıklarından yakındı. Şikâyetler üzerine belediyenin denetimi artırması ve kayıt dışı dükkânları mühürlemesi ile gerginliğin, daha büyük bir çatışmaya dönüşmesinin önüne geçildiği kaydedildi.

Küçük ve orta ölçekli tekstil atölyelerinin bulunduğu İstanbul’un Sultangazi ilçesinde, haksız rekabetin kayıtsız ve kayıtlı Türkiyeli işverenler arasında da gerginliğe yol açtığını gözlemledik. Kayıtsız fason üreticiler, vergi ve SGK gibi masrafları ödemedikleri için Suriyelilere daha yüksek maaşlar verebilmektedirler. Dolayısıyla kayıtlı olan ile olmayan yerli üreticiler arasında da bir haksız rekabet sorunu ortaya çıkmaktadır. Suriyeli işçiler, doğal olarak daha fazla kazanç elde edebilecekleri işverenleri tercih etmektedir. Bu dinamik, kayıtlı ekonomiye dâhil olmalarını daha da güçleştirmektedir.

Çözüm önerileri

Kayıtsız işletmelere yönelik denetimlerin artırtılması: Kayıtsız işletmeler üzerindeki denetimlerin artırılması, bu alandaki gerilimlerin düşürülmesine katkıda bulunabilir.

Suriyeli girişim(ci)lere destek verilmesi: Suriyeli işletme sahiplerine veya girişimcilere daha fazla sermaye ile teknik destek sağlanması ve iş yeri açma ruhsatı almalarının kolaylaştırılması alınabilecek diğer önlemler arasındadır. Bu amaçla Suriyeli girişimcilerin, KOSGEB gibi kurumların teşvik ve hibe programlarına başvurabilmelerinin önü açılabilir. Suriyelilerin, Türk bankalarında hesap açma, krediye erişim ve uluslararası para transferi yapma gibi konularda karşılaştıkları engellerin giderilmesine yönelik çalışmalar faydalı olabilir. ABD merkezli Building Markets isimli düşünce kuruluşunun 2017 yılının Haziran ayında yayınladığı bir rapora göre Türkiye’de kayıtlı olan yaklaşık 6 bin civarındaki Suriyeli işletme, çoğunlukla kayıt dışı çalışan Suriyelileri istihdam etmektedir. Dolayısıyla kayıtlı Suriyeli işletmelerin sayısının artması, kayıt dışı işgücü rekabetinin giderilmesine de katkıda bulunabilir.

Suriyelilere dağıtılan ayni ve nakdi yardımlar

Suriyelilerin yoğun olarak yaşadığı mahallelerde görüştüğümüz vatandaşlar, genel olarak devlet ve uluslararası kuruluşlar tarafından Suriyelilere dağıtılan yardımlardan rahatsız olduklarını belirtmişlerdir. Suriyelilerin, sırtlarını devlete ve uluslararası kuruluşlara dayadığından; belediye ve kaymakamlıklara bağlı birimlerden aldıkları yardımların ihtiyaç sahibi vatandaşlara ayrılmış olan bütçeden karşılandığından şikâyet etmektedirler. Türkiye vatandaşları, ayrıca uluslararası fonlar ile desteklenen ve ayni/nakdi yardım dağıtan bazı yerel STK’ların yalnızca Suriyelilere yardım ettiğini de düşünmektedir (kâğıt üzerinde bazı STK’ların %20’ye varan “yerel kota” uygulamasına rağmen). Ankara’nın Altındağ ilçesinde konuştuğumuz bir vatandaş, bu durum hakkındaki düşüncelerini şu sözlerle ifade etmiştir: “Suriyeliler gelmeden önce burada hiç kimse bizim yaşadığımız sorunlarla, verdiğimiz hayat mücadelesiyle ilgilenmiyordu. Suriyeliler geldi, sonra bir anda herkes yardım için buraya akın etti. Vatandaş olarak artık ikinci plana düşmüş hissediyoruz kendimizi resmen. (…) Suriyeliler bizden çok kazanıyor. (…) Bir sürü yerden yardım alıyorlar, bizi düşünen yok…”

Yaptığımız saha çalışmaları neticesinde insani ve koşulsuz nakdi yardımların, çalışma hayatına dâhil olabilecek durumdaki Suriyelileri bu yönde teşvik etmeyi engellediğini de tespit ettik.

Çözüm önerileri

Mahalli idare bütçelerinin, Suriyeli sayısı dâhil edilerek belirlenmesi: Suriyelilerin yoğun olarak yaşadığı ilçelerde, hem belediye hem de kaymakamlıklara bağlı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının (SYDV) bütçeleri hesaplanırken barındırılan Suriyeli sayısının dâhil edilmesi olumlu bir adım olacaktır. Bu yöndeki uygulama, özellikle yardıma muhtaç vatandaşlar arasında yerleşmiş olan “haksızlık” algısını gidermeye katkıda bulunabilir. Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Sayın Mehmet Şimşek, 2017 yılının Eylül ayında Sabah gazetesine verdiği röportajda bu yönde bir çalışma olduğunu ifade etmiştir. Bu çalışmanın hızlı bir şekilde sonuçlandırılması, hem idareler üzerindeki yükü hafifletebilir hem de toplumsal tepkileri dindirmede yardımcı olabilir. Sosyal yardımlara erişiminin herhangi bir öncelik gözetilmeden, eşit şartlarda sürdürüldüğü konusunda daha sistematik bilgi paylaşımında bulunulması da bu “haksızlık” algısını gidermede önemli rol oynayabilir.

STK yardımlarının “yerel kota” ile dağıtılması: Suriyelilere yönelik bazı STK yardımlarının Türkiye vatandaşlarına “yerel kota” uygulanarak dağıtılması, bu konudaki kaygıları gidermeye yardımcı olabilir. Bazı STK’lar, Türkiye vatandaşları için %20’ye varan yerel kotalar uygulasalar da yerel halkın genel algısı bu yardımlardan yalnızca Suriyelilerin faydalandığı yönündedir. Kota uygulamasının yaygınlaştırılması ve yardımlardan ihtiyaç sahibi olan yerel halkın da faydalandığına yönelik bilinçlendirme çalışmalarının yapılması, sosyal uyumu teşvik etmek açısından son derece önemlidir.

Suriyelilerin kendi kendilerini idame edebilmesi: Acil Sosyal Güvenlik Ağı (ESSN) kapsamında, Kızılay Kart aracılığıyla ihtiyaç duyan Suriyeliler için kişi başına 120 TL’lik koşulsuz nakdi yardım dağıtılmaktadır. Bu yardımın, dezavantajlı kişiler (yaşlı, hasta, çocuk vs.) haricindeki çalışma hayatına dâhil olabilecek Suriyeliler için koşullu hâle getirilmesi, “yardımlara bağımlılık” sorununun üstesinden gelinmesine katkıda bulunabilir. Bu kapsamda nakdi yardımı almaya devam etme koşullarına, Türkçe dil kursuna veya mesleki/işbaşı eğitim programına kayıt olma maddeleri eklenebilir. Türkiye’ye uzun vadede yerleşecek olan çoğu Suriyeliye insani yardımlardan ziyade kendi hayatlarını idame ettirebilecekleri becerilerin kazandırılması, işgücüne katılımlarının ve topluma katkılarının önünü açacaktır.

Geçici Eğitim Merkezlerinin (GEM) kapatılması

Geçici Eğitim Merkezlerinin peyderpey kapatılıyor ve Suriyeli çocukların devlet okullarına geçiyor olması, paralel bir eğitim sisteminin önüne geçilmesi açısından son derece önemlidir. Ancak yaptığımız saha çalışmaları sırasında bu uygulamanın, özellikle Suriyelilerin yoğun olarak yaşadığı kentsel mahallelerdeki devlet okullarında ciddi kapasite ve yönetim sorunlarına sebep olduğunu gördük. STK temsilcileri tarafından Ankara’nın Altındağ ilçesinde bazı sınıflarda Suriyeli çocuk sayısının, Türkiye vatandaşı çocukların sayısından daha fazla olduğu bilgisi aktarılmıştır. Yaygın bir pratik olarak da Türkçe bilmeyen veya az bilen Suriyeli çocuklar ile iletişim kurmakta zorlanan öğretmen ve idarecilerin, Suriyeliler için ayrı sınıflar oluşturduğu ve öğretmenlerin, bu sınıflarda ders yapma konusunda çekimser davrandıkları da ifade edilmiştir. Bunun yanı sıra İstanbul’da ziyaret ettiğimiz GEM’lerden birinde Türkiyeli aileler, Suriyelilerden dolayı artan sınıf mevcutlarından ve düşen eğitim kalitesinden son derece rahatsız olduklarını vurgulamıştır. Bir idareci bu konuda şunları söylemiştir: “Burada yıllardır sınıf mevcutlarını düşürmek için ciddi çabalar harcandı. Veliler, şimdi tekrar 4-5 yıl önceki duruma geri dönüldüğünü görünce öfkeleniyorlar”. Bu bağlamda GEM’lerin kapatılması, her ne kadar doğru bir adım olsa da mevcut eğitim sistemindeki fiziki şartların ve insan kaynağı kapasitenin yeterli olmaması yerel halkın Suriyelilere karşı olan olumsuz algısını artırmaktadır. Eğitim Reformu Girişimi’nin (ERG) 2017 yılının Eylül ayında yayınlanan bir raporuna göre Türkiye’de uluslararası standartlara uygun bir eğitim kalitesine erişebilmek için 77 bin dersliğe ve 70 bin öğretmene ihtiyaç duyulmaktadır.

Çözüm önerileri

Devlet okullarındaki fiziki şartların iyileştirilmesi ve insan kaynağı kapasitesinin artırılması: GEM’lerin kapatılması süreci daha iyi yönetilmelidir. Öncelikle GEM’lerin kapatıldığı mahallelerdeki devlet okullarının kapasitesini artırmaya yönelik önlemler alınmalıdır. Toplumun bu konudaki kaygılarına cevap vermek için hâli hazırda devam eden bazı okul inşa çalışmalarının İstanbul, İzmir ve Ankara’da mültecilerin yoğun olarak yaşadığı mahallelerde hızlandırılması gerekmektedir. Geçici bir ara çözüm olarak da bu mahallelerdeki devlet okullarında prefabrik sınıflar inşa edilebilir.

Suriyeli GEM öğretmenlerinin devlet okullarında istihdam edilmesi: Şu an itibariyle GEM’lerde çalışan yaklaşık 13 bin Suriyeli öğretmenin, devlet okullarında sözleşmeli olarak istihdam edilmesi sağlanabilir. Bu öğretmenler, mülteci barındıran başka ülkelerde de uygulanan “kültürel arabulucu” olarak Suriyelilerin yoğun olduğu sınıflarda görevlendirilebilir. Söz konusu öğretmenler Türkçe öğrendikleri takdirde, Türkiyeli öğretmen/öğrenci, idareciler ile Suriyeli çocuklar ve aileleri arasında bir süreliğine köprü rolünü üstlenebilir.

Yaygın eğitimde sivil toplumun rolünün güçlendirilmesi: Eğitimin en önemli ayaklarından biri de yaygın veya enformel eğitimdir. Uluslararası fonlar ile desteklenen birçok yerel STK, hem Suriyeli hem de Türkiyeli öğrencilerin sosyalleşebilecekleri, Suriyelilerin dil öğrenimini pekiştirebilecekleri ve farklı beceriler kazanabilecekleri eğitim programları sunmaktadır. Bu tür merkezler, uzun vadede sosyal uyumu teşvik etmeleri açısından da son derece önemli bir rol üstlenmektedir. Ne var ki 2017’nin ortalarında bu merkezlerin yerelde kaymakamlıklar ile yaptıkları protokoller iptal edilmiş ve hizmet vermeye devam etmeleri için Milli Eğitim Bakanlığı ile yeniden protokol imzalamaları şart koşulmuştur. Bunun sebebi, yerel otoritelerle protokol imzalamış olan bazı kuruluşların standartlara uygun şekilde işlememesi ve bazılarının da radikal yapılanmalara müzahir olduğundan şüphelenilmesiydi. Protokol yenileme süreçleri devam eden bazı deneyimli ve kapasite sahibi yerel STK’lar, hâli hazırda eğitim alanına giren faaliyetlerini sürdürememektedir. Protokol yenileme süreçlerinin daha hızlı ve şeffaf şekilde tamamlanması, bu alandaki açığın kapanmasına katkıda bulunabilir. Bu süreçte, hiçbir ayrım yapılmadan bütün STK’ların protokollerinin iptal edilmesinden ziyade daha etkin bir denetimle gerçekten yetersiz veya güvenlik açısından sorunlu olan STK’lar saptanıp bunların faaliyetleri şeffaf bir denetim altına alınabilirdi. Böylesi bir yaklaşım, bu tür merkezlerin önceden belirlenmiş standartlar doğrultusunda hizmet vermesini de sağlayabilir.

Suriyeliler ile yerel halk arasındaki etkileşim eksikliği

Saha çalışmasında yaptığımız görüşmelerde, Suriyeliler ve yerel halk arasındaki etkileşimin son derece sınırlı olduğunu tespit ettik. Çalışmayan Suriyeli kadınlar, günlük hayatlarında yalnızca Suriyeli komşularını ziyaret etmekte, aynı yaştaki Suriyeli ve Türkiyeli çocuklar mahallede yan yana yaşamalarına rağmen sokağın iki ucunda ayrı gruplar hâlinde oynamaktadır. Ankara’da Kur’an kursundan çıkan Türkiyeli genç kızlar, Suriyeliler ile aynı sınıfta okumak istemediklerini ifade etmişlerdir. Etkileşimin önündeki en büyük engel dil faktörüdür ancak Türkçe konuşmayı öğrenmiş Suriyeli çocuklar bile kendi arkadaş gruplarında kalmayı tercih etmektedirler. Yerelde, iki toplumun üyelerini bir araya getirecek ve pozitif etkileşimi sağlayacak ortak alanlar çok sınırlıdır. Erkeklerin, genellikle çalıştıkları yerlerde birbirleri ile etkileşimi daha fazla olmaktadır. Camiler de önemli bir etkileşim alanıdır ancak doğrudan diyaloğu teşvik eden, karşılıklı önyargıların yıkılmasını sağlayacak imkânlar çok azdır. STK’ların, Suriyelilerin göçünden sonra açmış olduğu toplum merkezleri de bu görevi çok sınırlı şekilde yerine getirebilmektedir. Bu merkezler, yerel halka da açık olduğu hâlde o mahallede yaşayanlar genelde buraların sadece Suriyelilere hizmet verdiğini düşünmektedir. Özellikle Suriyelilerin Türkiye’ye göçünden sonra kurulmuş olan toplum merkezleri, Suriyelilere yönelik yardım ve hizmetlere erişim konusunda önemli çalışmalar yapsalar da sosyal uyuma katkı sağlamakta ve iki toplum arasındaki etkileşimi artırmakta yetersiz kalmaktadır.

Çözüm önerileri

Suriyelilerin Türkiye’ye göçünden önce kurulan toplum merkezlerinin Suriyelileri dâhil etmesi: Hâli hazırda yerel halka hizmet veren toplum merkezlerinin çalışmalarını Suriyelileri kapsayacak şekilde yürütmesi iki toplumun etkileşimini olumlu anlamda artırabilir.

Suriyelilerin göçünden sonra kurulan toplum merkezlerinin yerel halk ile Suriyeliler arasındaki etkileşime yönelik faaliyetlerini artırması: Suriyelilerin göçünden sonra kurulan toplum merkezlerine fon aktarırken “yerel halk ile etkileşim” kriterinin de performans değerlendirmesine dâhil edilmesi önemli bir teşvik aracı olabilir. Bunun yanı sıra muhtarlar, imamlar, belediyeler, kaymakamlıklar, Suriyeli ve Türkiyeli STK temsilcileri de iki toplumu daha fazla bir araya getirecek etkinlikler düzenlemeleri konusunda teşvik edilebilir.

Bu bilgi notunda, son yıllarda yoğun olarak Suriye’den Türkiye’ye göç etmek zorunda kalan geçici koruma altındaki Suriyelilerin Türkiye toplumuna uyumunda yaşanan güçlüklere dair tespit ve çözüm önerilerine yer verilmiştir. Uluslararası Kriz Grubu Türkiye ofisi olarak bu konudaki çalışmalarımızı derinleştirerek ülke refahını ve istikrarını destekleyici çözüm önerileri geliştirmeyi sürdüreceğiz. Tespit ve önerilerimiz ile ilgili geribildirimlerinizi bekler, en derin saygılarımızı sunarız.

Uluslararası Kriz Grubu Türkiye Ofisi


Project Director, Turkey
Analyst, Turkey